Tôi bị dính thắng môi trên phải làm sao? Tác hại và cách chăm sóc hiệu quả

Dính thắng môi trên là tình trạng dây thắng môi bám quá thấp, gần với răng cửa. Tình trạng này thường gây hạn chế cử động của môi, từ đó ảnh hưởng đến thẩm mỹ, phát âm và sự phát triển của răng. Dính thắng môi trên thường gặp ở trẻ nhỏ. Bài viết sau đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết dính thắng môi trên cũng như cách điều trị và chăm sóc hiệu quả, với sự tư vấn chuyên môn của bác sĩ Nguyễn Nữ Cẩm Chi – bác sĩ Răng hàm mặt tại hệ thống Nha khoa Quốc tế Việt Pháp.

1. Khái niệm và phân loại dính thắng môi trên

Thắng môi trên (còn gọi là phanh môi trên) là một nếp gấp niêm mạc nhỏ hình lăng trụ tam giác, nối từ mặt trong của môi bám vào thành xương ổ răng phía trên (giữa hai răng cửa)

Thắng môi có vai trò rất quan trọng, giúp môi ôm khít bờ miệng, hỗ trợ môi cử động linh hoạt khi nói chuyện hoặc ăn uống, đồng thời đảm bảo sự hài hòa cho khuôn mặt và xương hàm.

Dính thắng môi trên là tình trạng thắng môi bám thấp hơn vị trí bình thường, gần sát răng cửa, dải mô thường ngắn, dày hoặc bám quá chặt và lợi hoặc xương ổ răng. 

Phân loại dính thắng môi trên

Dính thắng môi trên được phân loại theo 4 cấp độ theo Mirko Placke) như sau:

• Độ 1: Thắng môi bám bình thường vào ranh giới niêm mạc môi – lợi, không gây ảnh hưởng đến răng hay chức năng ăn nhai/thẩm mỹ.
• Độ 2: Thắng môi bám bất thường vào vùng lợi dính (phần lợi bao quanh chân răng), có thể ảnh hưởng đến vệ sinh răng miệng và thẩm mỹ.
• Độ 3: Thắng môi bám bất thường tới nhú lợi (phần lợi nằm giữa 2 răng). Đây là mức độ nặng, có thể gây khe thưa giữa hai răng cửa, lợi dễ bị kéo căng và khó chịu.
• Độ 4: Thắng môi bám sâu qua đỉnh nhú lợi, chen vào mặt trong giữa 2 răng cửa hoặc mỏm ổ răng. Đây là mức độ dính thắng môi trên nặng, ảnh hưởng rõ rệt đến thẩm mỹ, chức năng và cấu trúc răng nếu không được can thiệp sớm.

2. Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết dính thắng môi trên

Dính thắng môi trên có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra. Tình trạng này không dễ nhận biết ngay từ đầu, nhưng nếu để ý kỹ khách hàng có thể nhận biết qua những dấu hiệu đặc trưng trong sinh hoạt hàng ngày.

Nguyên nhân gây dính thắng môi trên

Dính thắng môi trên chủ yếu liên quan đến yếu tố bẩm sinh và di truyền. Cụ thể:

• Dị tật bẩm sinh: Đây là nguyên nhân chủ yếu nhất. Trong quá trình phát triển, cấu trúc thắng môi có thể hình thành bất thường về vị trí hoặc độ dài, dẫn đến tình trạng bám thấp hoặc bám chặt hơn bình thường.
• Yếu tố di truyền: Nếu trong gia đình (bố mẹ hoặc người thân) từng bị dính phanh môi, trẻ cũng có nguy cơ cao gặp phải tình trạng tương tự. 
• Sự bất thường trong quá trình hình thành mô niêm mạc: Trong giai đoạn bào thai, sự phát triển của mô niêm mạc vùng môi và lợi có thể không hoàn chỉnh, khiến thắng môi dày và ngắn hơn hoặc bám sai vị trí. 

Dấu hiệu nhận biết dính thắng môi trên

Biểu hiện dính thắng môi trên có thể khác nhau tùy vào độ tuổi và mức độ dính. Dưới đây là một số dấu hiệu nhận biết giúp khách hàng dễ phát hiện ra tình trạng này:

• Ở trẻ sơ sinh: Dính thắng môi trên sẽ khiến trẻ khó ngậm vú, bú đau, hay nhả ti, thường dùng lợi làm điểm tựa khi bú khiến mẹ bị đau hoặc nứt đầu ti. Trẻ có thể phát ra tiếng “tách” khi bú và hay bị đầy hơi do nuốt phải không khí.
• Ở trẻ lớn: Xuất hiện khe thưa lớn giữa hai răng cửa, răng mọc lệch hướng, khó vệ sinh răng miệng do vị trí bám bất thường của thắng môi. Điều này khiến trẻ dễ bị tích tụ mảng bám, dễ viêm lợi.
• Hình thái môi: Khi trẻ khóc hoặc cười, môi trên không thể hoạt động linh hoạt, miệng có thể tạo hình trái tim hoặc hình vuông do môi dính chặt vào lợi. Quan sát kỹ sẽ thấy dải thắng môi dày, căng và bám thấp rõ rệt.

3. Các cấp độ dính thắng môi trên

Dựa trên vị trí bám, dị tật dính thắng môi trên thường được chia thành 4 cấp độ như sau:

• Độ I – Mức độ nhẹ, gần như bình thường: Thắng môi bám gần hoặc tại ranh giới niêm mạc môi  – lợi. Mức độ này thường ít hoặc không gây ảnh hưởng đến chức năng, sự phát triển của răng cũng như thẩm mỹ. Phần lớn dính thắng môi mức độ I không cần can thiệp, chỉ cần theo dõi trong quá trình phát triển.
• Độ II – Bám vào vùng lợi dính: Thắng môi bám vào vùng lợi dính (phần lợi chắc chắn bao quanh chân răng). Dính thắng môi trên mức độ này có thể gây khó khăn khi vệ sinh răng cửa, lợi kéo căng khi môi cử động.
• Độ III – Bám vào nhú lợi: Thắng môi bám tới đường ranh giới đáy của nhú lợi giữa hai răng cửa. Tình trạng này có thể gây khe thưa giữa hai răng cửa, ảnh hưởng đến hướng mọc của răng, gây căng tức vùng lợi khi ăn uống hoặc nói chuyện.
• Độ IV – Mức độ nặng: Thắng môi bám sâu tới vùng đỉnh nhú lợi hoặc vòm miệng/mỏm xương ổ răng. Đây là mức độ dính thắng môi nặng, dễ gây ra tình trạng răng mọc lệch hoặc sai khớp cắn, ảnh hưởng đến phát âm và thẩm mỹ khuôn mặt.

4. Ảnh hưởng của dính thắng môi trên

Mức độ ảnh hưởng của dính thắng môi trên sẽ tùy thuộc vào cấp độ dính và thời điểm phát hiện. Dưới đây là những ảnh hưởng thường gặp của dính thắng môi trên:

• Ảnh hưởng đến bú mẹ và dinh dưỡng: Dính thắng môi trên ở trẻ sơ sinh có thể khiến trẻ bú kém, dễ nhả ti và bú không hiệu quả. Tình trạng này kéo dài sẽ khiến trẻ chậm tăng cân, có nguy cơ suy dinh dưỡng nếu không được hỗ trợ kịp thời.
• Ảnh hưởng đến thẩm mỹ răng miệng: Dính thắng môi trên sẽ tạo khe hở giữa 2 răng cửa giữa hàm trên, gây mất thẩm mỹ nụ cười và sự tự tin khi trẻ lớn lên.
• Ảnh hưởng đến sức khỏe nha chu: Phanh môi dày, bám thấp sẽ gây co kéo mô lợi, dẫn đến tụt lợi, tiêu xương kẽ răng và dễ tích tụ mảng bám gây sâu răng, viêm lợi nếu không được chăm sóc và theo dõi đúng cách.
• Ảnh hưởng đến khả năng phát âm: Môi đóng vai trò quan trọng trong việc phát âm. Sự hạn chế vận động môi do dính thắng môi có thể khiến trẻ khó phát âm rõ các âm như “b”, “m”, “p”, “v”, “ph”… dẫn đến nói ngọng hoặc nói không tròn âm.

5. Chẩn đoán và điều trị dính thắng môi trên

Dính thắng môi trên cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đưa ra chẩn đoán để có phương pháp điều trị thích hợp.

Chẩn đoán dính thắng môi trên

Bác sĩ sẽ thực hiện thăm khám lâm sàng bằng cách kéo căng phanh môi trên để kiểm tra sự di động của môi trên và đỉnh nhú lợi giữa hai răng cửa.

Nếu nhú lợi bị co kéo rõ rệt theo thắng môi nghĩa là khách hàng đang gặp tình trạng dính thắng môi trên, thắng môi bám thấp.

Các trường hợp cần điều trị

Việc điều trị dính thắng môi trên sẽ phụ thuộc vào mức độ và ảnh hưởng thực tế mà tình trạng này gây ra:

• Trường hợp nhẹ: Với những trường hợp dính thắng môi nhẹ, chưa gây ảnh hưởng rõ rệt, bác sĩ thường không cần can thiệp phẫu thuật ngay mà có thể hướng dẫn khách hàng massage vùng thắng môi hoặc thực hiện bài tập vận động môi để tăng độ linh hoạt.
• Trường hợp nặng: Khi thắng môi bám thấp, ảnh hưởng rõ rệt như gây cản trở khi trẻ bú, phát âm hoặc nha chu, bác sĩ sẽ chỉ định tiểu phẫu cắt thắng môi để giải phóng sự co kéo.

Phương pháp phẫu thuật cắt thắng môi

Cắt thắng môi trên là thủ thuật ít xâm lấn, thời gian thực hiện nhanh. Bác sĩ thường áp dụng các phương pháp phẫu thuật sau đây:

• Sử dụng dao mổ chuyên dụng
• Sử dụng dao điện
• Sử dụng Laser: Đây là phương pháp được ưu tiên sử dụng vì không đau, ít chảy máu và nhanh hồi phục.

Thời điểm phù hợp để cắt thắng môi trên khi bị dính

Thông thường, bác sĩ không khuyến nghị cắt thắng môi để phòng ngừa khe thưa trước khi răng nanh vĩnh viễn mọc (thường sau 11 – 12 tuổi) bởi vì vị trí phanh môi có xu hướng di chuyển lên trên khi trẻ lớn lên và xương hàm phát triển.

Tuy nhiên, nếu dính thắng môi có ảnh hưởng đến chức năng rõ rệt như khiến trẻ bú khó, gây viêm lợi… bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp sớm. 

6. Hướng dẫn chăm sóc và phòng ngừa dính thắng môi trên

Dính thắng môi trên nếu biết chăm sóc đúng cách có thể giúp giảm sự khó chịu, hỗ trợ chức năng ăn, bú của trẻ hoặc hạn chế tình trạng tái dính sau khi can thiệp. Dưới đây là hướng dẫn chăm sóc và phòng ngừa dính thắng môi trên theo tư vấn của bác sĩ, khách hàng có thể tham khảo và áp dụng:

• Chăm sóc trẻ chưa phẫu thuật: Với những trường hợp trẻ dính thắng môi chưa cần can thiệp, cha mẹ nên cho trẻ bú thường xuyên hơn để tránh tình trạng bú kém kéo dài. Khi cho bú nên hạ cằm bé xuống để ngậm sâu hơn hoặc chuyển sang bú bình nếu cần.
• Chăm sóc sau phẫu thuật: Sau khi thực hiện tiểu phẫu cắt thắng môi, khách hàng nên chăm sóc đúng cách để vết thương nhanh lành, hạn chế đau và phòng ngừa dính thắng môi trở lại. Khách hàng nên:
  • Vệ sinh khoang miệng nhẹ nhàng bằng gạc sạch thấm nước muối sinh lý. Khi vệ sinh tránh chà mạnh vào vết thương
  • Chế độ ăn uống nên ưu tiên thức ăn lỏng, mềm, nguội và tránh thực phẩm cay, nóng, cứng trong khoảng 3 – 5 ngày đầu.
  • Luyện tập vận động môi theo hướng dẫn của bác sĩ để phòng ngừa tình trạng dính trở lại sau phẫu thuật
  • Tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ để kiểm tra quá trình lành thương và đánh giá hiệu quả điều trị.

Phòng ngừa dính thắng môi trên 

Khách hàng nên chủ động theo dõi và phát hiện sớm tình trạng dính thắng môi để hạn chế các ảnh hưởng lâu dài. Cụ thể:

• Khám nha khoa định kỳ 6 tháng/lần để kiểm tra toàn diện sức khỏe răng miệng
• Theo dõi sự phát triển răng miệng ở trẻ nhỏ, nhất là quá trình mọc răng, khoảng cách giữa răng cửa và hình thái môi, để phát hiện các dấu hiệu bất thường và can thiệp sớm
• Điều trị sớm các vấn đề răng miệng như răng thưa, sai lệch khớp cắn kết hợp với theo dõi thắng môi để tránh ảnh hưởng đến thẩm mỹ và chức năng về sau

7. Khi nào cần cắt thắng môi trên?

Vị trí thắng môi có thể thay đổi theo thời gian khi trẻ lớn lên, cấu trúc hàm phát triển. Tuy nhiên, trong một số trường hợp khi dính thắng môi gây ảnh hưởng rõ rệt đến chức năng và thẩm mỹ, bác sĩ có thể chỉ định điều trị, cắt thắng môi để giải quyết triệt để. Cụ thể:

• Khoảng khe thưa giữa hai răng cửa không tự đóng khi lớn lên. Lúc này bác sĩ có thể chỉ định cắt thắng môi để đóng khe thưa và cải thiện thẩm mỹ.
• Thắng môi bám quá thấp gây kéo nướu. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến tụt nướu, lợi dễ viêm và chảy máu, ảnh hưởng đến cấu trúc nha chu lâu dài.
• Gây khó khăn khi phát âm hoặc ăn uống. Bác sĩ sẽ can thiệp để cải thiện chức năng vận động của môi.
• Ảnh hưởng đến quá trình niềng răng như cản trở việc đóng khe thưa giữa hai răng cửa, làm tăng nguy cơ tái thưa sau niềng. Lúc này bác sĩ chỉnh nha có thể chỉ định cắt dính thắng môi để tối ưu hiệu quả niềng răng, đảm bảo kết quả điều trị được lâu dài.

Dính thắng môi trên là tình trạng khá phổ biến ở trẻ em, khi phanh môi bám quá gần niêm mạc lợi. Tình trạng này ở mức độ nặng có thể gây ảnh hưởng đến chức năng, thẩm mỹ, sự phát triển của răng cũng như phát âm.

Cha mẹ nên theo dõi tình trạng này dựa vào những dấu hiệu nhận biết khi trẻ bú, khe thưa giữa hai răng cửa. Nếu phát hiện bất thường và ảnh hưởng đến chức năng răng miệng, nên đưa trẻ đến bác sĩ thăm khám để được tư vấn phương pháp điều trị hiệu quả.

Liên hệ ngay Nha khoa Quốc tế Việt Pháp qua số hotline: 0363.85.85.87 để được hỗ trợ tư vấn miễn phí về dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng và đặt lịch thăm khám bác sĩ nhanh nhất.

Để phản ánh về chất lượng dịch vụ tại phòng khám Nha khoa Quốc tế Việt Pháp, quý khách hàng vui lòng liên hệ qua số tổng đài: 19006478.