Nghiến răng làm sao hết? Nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp cải thiện hiệu quả

Nghiến răng không là thói quen vô thức khi ngủ mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề về sức khỏe răng miệng và tâm lý. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể gây mòn răng, đau hàm, rối loạn khớp thái dương hàm, đau đầu kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giấc ngủ. Vậy nghiến răng là gì, nguyên nhân do đâu, dấu hiệu nhận biết như thế nào và đâu là cách điều trị hiệu quả? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây. 

1. Nghiến răng là gì?

Nghiến răng (Bruxism) là tình trạng một người vô thức cắn chặt hoặc nghiến các răng vào nhau, không nhằm mục đích ăn nhai hay giao tiếp. Khi hai hàm ma sát liên tục với lực mạnh, người bệnh thường phát ra tiếng “ken két” đặc trưng, đồng thời làm tăng nguy cơ mòn men răng, tổn thương răng và quá tải cơ hàm theo thời gian.

Tùy vào thời điểm xuất hiện, nghiến răng được chia thành hai dạng chính:

• Nghiến răng khi ngủ (Sleep Bruxism): Đây là dạng phổ biến có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn. Trong lúc ngủ, các cơ nhai co bóp không tự chủ khiến hai hàm trượt và nghiến qua lại nhiều lần mà người bệnh hoàn toàn không nhận thức được.
• Nghiến răng khi thức (Awake Bruxism): Thường gặp ở người trưởng thành và xảy ra khi người bệnh còn tỉnh táo. Khác với nghiến răng khi ngủ, dạng này chủ yếu biểu hiện bằng hành động cắn chặt hoặc gồng cứng hai hàm, ít tạo ra tiếng ken két. Tình trạng này thường liên quan đến căng thẳng, lo âu, áp lực công việc hoặc khi phải tập trung trong thời gian dài.

Trên thực tế, nghiến răng là một rối loạn khá phổ biến. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 12,8% người trưởng thành mắc chứng nghiến răng khi ngủ, trong khi tỷ lệ nghiến răng khi thức dao động từ 22,1% đến 31%. Điều này cho thấy không ít người đang gặp phải tình trạng này mà không hề nhận ra cho đến khi xuất hiện các biến chứng như mòn răng, đau hàm hoặc đau đầu kéo dài.

2. Dấu hiệu nhận biết nghiến răng

Phần lớn người bị nghiến răng không nhận ra mình đang mắc phải tình trạng này vì các cơn nghiến thường diễn ra trong lúc ngủ hoặc khi căng thẳng. Đến khi răng bị tổn thương, đau hàm hoặc được người ngủ cùng nhắc nhở, nhiều người mới phát hiện. Dưới đây là những dấu hiệu điển hình giúp bạn nhận biết sớm.

• Dấu hiệu trên răng: 
  • Mặt nhai bị mòn hoặc phẳng bất thường: Lực ma sát lặp đi lặp lại khiến các gờ và múi răng mất dần, bề mặt răng trở nên phẳng hơn so với bình thường.
  • Răng ngắn dần, mất hình thể tự nhiên: Khi lớp men và mô răng bị bào mòn liên tục, chiều cao thân răng giảm dần, làm thay đổi hình dáng vốn có của răng.
  • Men răng mỏng, lộ lớp răng phía trong: Men răng bị mài mòn khiến lớp ngà bên dưới lộ ra, làm răng trở nên nhạy cảm hơn.
  • Răng ê buốt hoặc đau: Người bệnh dễ cảm thấy ê buốt khi ăn đồ nóng, lạnh, chua hoặc ngọt do lớp bảo vệ của răng đã bị tổn thương.
  • Răng bị mẻ, nứt hoặc lung lay: Áp lực cắn quá lớn trong thời gian dài có thể tạo ra các vết nứt nhỏ, làm mẻ răng hoặc khiến răng lung lay nếu mô nâng đỡ bị ảnh hưởng.
  • Miếng trám, mão sứ hoặc phục hình thường xuyên hư hỏng: Lực nghiến mạnh làm tăng nguy cơ bong miếng trám, nứt mão sứ hoặc giảm tuổi thọ của các phục hình nha khoa.
• Dấu hiệu ở cơ hàm và khớp hàm: 
  • Căng cứng hoặc mỏi hàm khi ngủ dậy: Cơ hàm co thắt liên tục suốt đêm khiến người bệnh thức dậy với cảm giác mỏi, căng hoặc nặng vùng hàm.
  • Đau cơ vùng má và thái dương: Cơn đau có thể xuất hiện ở hai bên má, lan lên vùng thái dương do các cơ nhai bị quá tải.
  • Khó há miệng hoặc cảm giác hàm bị khóa: Nhiều người gặp khó khăn khi há miệng rộng, đặc biệt vào buổi sáng sau khi thức dậy.
  • Đau hoặc phát ra tiếng kêu ở khớp thái dương hàm: Khi há miệng, nhai hoặc ngáp, khớp hàm có thể phát ra tiếng lục cục, lạo xạo kèm cảm giác đau hoặc khó chịu.
• Dấu hiệu ở vùng đầu, mặt và giấc ngủ:
  • Đau đầu âm ỉ vùng thái dương: Đây là triệu chứng khá phổ biến do cơ hàm và cơ thái dương phải co cứng trong thời gian dài.
  • Đau mặt hoặc đau lan giống đau tai: Cơn đau có thể lan sang vùng má, tai hoặc quanh khớp hàm, dễ khiến người bệnh nhầm lẫn với các bệnh lý về tai.
  • Ngủ không sâu, thường xuyên tỉnh giấc: Hoạt động bất thường của cơ nhai làm giấc ngủ bị gián đoạn, khiến cơ thể mệt mỏi sau khi thức dậy.
  • Người bên cạnh nghe thấy tiếng nghiến răng: Tiếng ken két phát ra khi hai hàm cọ xát là dấu hiệu đặc trưng nhất của nghiến răng khi ngủ và thường được người ngủ cùng phát hiện trước khi chính người bệnh nhận biết.

3. Nguyên nhân gây ra tật nghiến răng

Không có một nguyên nhân duy nhất gây ra nghiến răng. Đây là một rối loạn đa yếu tố, hình thành do sự kết hợp giữa tâm lý, sức khỏe răng miệng, lối sống, bệnh lý toàn thân và cả yếu tố di truyền. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, hạn chế tái phát và ngăn ngừa các biến chứng lâu dài. 

• Yếu tố tâm lý: Căng thẳng (stress), lo âu, kìm nén cảm xúc hoặc thường xuyên chịu áp lực khiến hệ thần kinh bị kích thích, làm cơ hàm vô thức co cứng và cắn chặt. Những người có tính cách cầu toàn, hiếu thắng hoặc dễ kích động cũng có nguy cơ nghiến răng cao hơn. 
• Vấn đề răng miệng: Sai lệch khớp cắn, mất răng, răng khôn mọc lệch hoặc mọc ngầm khiến hai hàm không khớp đúng vị trí. Để tìm điểm cắn phù hợp, cơ hàm phải hoạt động liên tục, lâu dần hình thành thói quen nghiến răng. 
• Lối sống và chất kích thích: Thường xuyên sử dụng cà phê, trà đặc, rượu bia, thuốc lá hoặc các chất kích thích như cocain có thể làm tăng hoạt động của hệ thần kinh, khiến cơ hàm khó thư giãn và làm tăng nguy cơ nghiến răng. 
• Yếu tố sức khỏe và bệnh lý:
  • Thiếu hụt vi chất: Thiếu canxi, magie hoặc một số vitamin có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh và cơ, đặc biệt ở trẻ em đang phát triển. Ngoài ra, rối loạn tiêu hóa hoặc dị ứng thức ăn cũng được ghi nhận có liên quan đến tình trạng này ở một số trường hợp.
  • Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị rối loạn thần kinh hoặc thuốc chống động kinh có thể gây tăng trương lực cơ, dẫn đến cắn chặt hoặc nghiến răng.
  • Các bệnh lý thần kinh: Người mắc hội chứng Down, Parkinson, bại não, động kinh và một số rối loạn thần kinh khác có nguy cơ xuất hiện nghiến răng cao hơn. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể liên quan đến ngưng thở khi ngủ hoặc trào ngược dạ dày – thực quản ở một số bệnh nhân.
• Yếu tố khác: Di truyền, đặc thù nghề nghiệp phải thường xuyên gồng cơ hoặc tập trung cao độ (như công nhân khuân vác, nghệ sĩ violin) và một số giả thuyết về phản xạ sinh học tự nhiên cũng được xem là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc chứng nghiến răng.

4. Triệu chứng và cách nhận biết nghiến răng

Phần lớn người bị nghiến răng chỉ phát hiện bệnh khi các triệu chứng đã xuất hiện rõ ràng hoặc được người ngủ cùng nhắc nhở. Nếu nhận thấy những dấu hiệu dưới đây, bạn nên chủ động thăm khám để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

• Âm thanh bất thường: Khi hai hàm cọ xát mạnh vào nhau sẽ tạo ra tiếng ken két đặc trưng, thường xuất hiện trong lúc ngủ. Âm thanh này có thể đủ lớn để làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của người nằm cạnh và cũng là dấu hiệu giúp nhiều người phát hiện mình bị nghiến răng.
• Dấu hiệu tại răng: Răng bị mòn mặt nhai, mất các gờ tự nhiên hoặc ngắn dần theo thời gian. Người bệnh thường có cảm giác ê buốt khi thức dậy hoặc khi ăn đồ nóng, lạnh. Nếu kéo dài, răng có thể bị sứt mẻ, nứt hoặc lung lay do phải chịu lực cắn quá lớn.
• Cảm giác đau nhức: Nghiến răng khiến cơ nhai và khớp thái dương hàm hoạt động quá mức, gây đau mỏi vùng hàm, đau khớp thái dương hàm, đau đầu âm ỉ (đặc biệt ở hai bên thái dương) hoặc đau lan sang vùng tai.
• Biểu hiện khác: Người bệnh có thể gặp tình trạng khó há miệng rộng do cơ hàm bị co cứng. Khi thăm khám, bác sĩ còn có thể phát hiện các dấu hiệu đặc trưng như vết hằn ở hai bên lưỡi hoặc tổn thương niêm mạc mặt trong má do cắn ép trong quá trình nghiến răng.

5. Tác hại của nghiến răng kéo dài

Nhiều người cho rằng nghiến răng chỉ gây tiếng ồn khi ngủ, nhưng thực tế đây là tình trạng có thể làm tổn thương toàn bộ hệ thống nhai nếu kéo dài. Lực cắn khi nghiến răng có thể cao hơn lực nhai sinh lý, khiến răng, cơ hàm và khớp thái dương hàm phải chịu áp lực liên tục. Nếu không điều trị sớm, người bệnh có thể gặp phải những hậu quả sau:

• Gây mòn men và ê buốt răng: Lực ma sát lặp đi lặp lại làm lớp men răng bị bào mòn, để lộ ngà răng bên trong. Điều này khiến răng trở nên nhạy cảm, dễ ê buốt khi ăn đồ nóng, lạnh, chua hoặc ngọt.
• Làm răng mẻ, nứt hoặc gãy: Khi phải chịu áp lực quá lớn trong thời gian dài, răng dễ xuất hiện các vết nứt, sứt mẻ hoặc gãy vỡ. Trường hợp nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến tủy răng, làm tăng nguy cơ lung lay và mất răng.
• Làm hỏng miếng trám, răng sứ và phục hình: Nghiến răng làm tăng nguy cơ bong miếng trám, nứt mão sứ, vỡ mặt dán veneer hoặc ảnh hưởng đến độ bền của các phục hình nha khoa, thậm chí làm giảm tuổi thọ của răng Implant.
• Gây đau cơ hàm, đau mặt và đau đầu: Các cơ nhai phải hoạt động quá mức khiến người bệnh thường xuyên bị đau mỏi vùng hàm, đau lan sang mặt, cổ vai gáy và đau đầu âm ỉ, đặc biệt ở vùng thái dương.
• Làm nặng thêm triệu chứng khớp thái dương hàm: Áp lực kéo dài lên khớp thái dương hàm có thể gây viêm, rối loạn chức năng khớp, phát ra tiếng lục cục khi há miệng, đồng thời gây đau và hạn chế vận động hàm.
• Ảnh hưởng đến khả năng ăn nhai: Khi răng bị mòn, nứt gãy kết hợp với đau cơ và rối loạn khớp hàm, việc ăn nhai trở nên khó khăn, làm giảm chất lượng cuộc sống và ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.
• Làm giảm chiều cao thân răng và ảnh hưởng thẩm mỹ khuôn mặt: Răng bị mòn kéo dài khiến chiều cao thân răng giảm dần, làm khuôn mặt có xu hướng già hơn tuổi. Đồng thời, cơ nhai hoạt động liên tục có thể phì đại, khiến góc hàm trở nên vuông và thô hơn, làm mất sự cân đối tự nhiên của khuôn mặt.

6. Các phương pháp điều trị nghiến răng

Điều trị nghiến răng không chỉ nhằm giảm đau mà còn giúp bảo vệ răng, hạn chế biến chứng và duy trì chức năng ăn nhai lâu dài. Tùy theo nguyên nhân và mức độ nghiến răng, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người.

• Sử dụng máng chống nghiến: Máng chống nghiến được chế tác riêng theo dấu hàm trên hoặc hàm dưới của từng người, giúp tạo khoảng cách giữa hai hàm răng, hạn chế tình trạng mòn men, nứt hoặc gãy răng, đồng thời giảm áp lực lên răng thật và các phục hình như răng sứ, Implant. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng máng chống nghiến chủ yếu có tác dụng bảo vệ răng khỏi tổn thương, chứ không phải trường hợp nào cũng có thể chấm dứt hoàn toàn hoạt động nghiến răng.
• Điều chỉnh thói quen nghiến răng ban ngày: Với người có thói quen cắn chặt răng khi tỉnh táo, việc thay đổi hành vi đóng vai trò rất quan trọng. Người bệnh nên tập nhận biết thời điểm mình đang siết hàm, đặt lời nhắc để thư giãn cơ hàm, duy trì tư thế môi khép nhẹ nhưng hai hàm răng không chạm nhau, đồng thời hạn chế các thói quen như cắn môi, cắn má hoặc nhai kẹo cao su trong thời gian dài.
• Kiểm soát căng thẳng và lo âu: Nếu nghiến răng liên quan đến stress, việc giảm áp lực tinh thần sẽ góp phần cải thiện triệu chứng. Người bệnh nên duy trì các bài tập hít thở sâu, thiền, yoga, vận động thể chất thường xuyên và ngủ đủ giấc. Trường hợp căng thẳng kéo dài hoặc rối loạn lo âu, nên tìm đến chuyên gia tâm lý để được tư vấn và hỗ trợ.
• Điều trị rối loạn giấc ngủ: Nghiến răng có thể liên quan đến ngưng thở khi ngủ hoặc các rối loạn giấc ngủ khác. Điều trị những bệnh lý này có thể giúp giảm tần suất và mức độ nghiến răng ở một số người.
• Điều chỉnh thuốc đang sử dụng: Một số thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc điều trị bệnh thần kinh có thể gây nghiến răng như tác dụng phụ. Nếu nghi ngờ nguyên nhân đến từ thuốc, người bệnh cần trao đổi với bác sĩ kê đơn để được điều chỉnh phù hợp. Không tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Phục hồi những răng đã tổn thương: Với các trường hợp răng đã bị mòn, nứt hoặc sứt mẻ, bác sĩ có thể chỉ định trám răng, phục hồi mặt nhai, bọc răng sứ hoặc điều trị tủy nếu tổn thương đã lan đến tủy răng. Việc phục hồi chỉ nên thực hiện sau khi bác sĩ đã đánh giá và kiểm soát lực nghiến, nhằm hạn chế nguy cơ các phục hình tiếp tục bị hư hỏng trong quá trình sử dụng.

7. Cách giảm nghiến răng tại nhà

Với những trường hợp nghiến răng ở mức độ nhẹ hoặc liên quan đến căng thẳng, bạn hoàn toàn có thể cải thiện triệu chứng bằng cách điều chỉnh thói quen sinh hoạt hằng ngày. Những biện pháp dưới đây giúp thư giãn cơ hàm, giảm tần suất nghiến răng và hạn chế tổn thương cho răng.

• Duy trì giờ ngủ ổn định: Hãy đi ngủ và thức dậy đúng giờ mỗi ngày, ngủ đủ 7–8 tiếng và tạo không gian ngủ yên tĩnh, thoáng mát. Một giấc ngủ chất lượng sẽ giúp hệ thần kinh được nghỉ ngơi và giảm nguy cơ nghiến răng khi ngủ.
• Thư giãn trước khi ngủ: Dành 15–30 phút để cơ thể và tinh thần được thả lỏng bằng cách tắm nước ấm, nghe nhạc nhẹ, tập hít thở sâu, thiền hoặc yoga. Đây là cách đơn giản giúp giảm căng thẳng – một trong những nguyên nhân phổ biến gây nghiến răng.
• Hạn chế caffeine vào chiều tối: Tránh uống cà phê, trà đặc, nước tăng lực hoặc các đồ uống chứa caffeine trong khoảng 4–6 giờ trước khi đi ngủ để hạn chế kích thích hệ thần kinh.
• Hạn chế rượu và thuốc lá: Rượu bia và thuốc lá có thể làm tăng hoạt động của cơ hàm và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, từ đó khiến tình trạng nghiến răng trở nên nghiêm trọng hơn.
• Không nhai kẹo cao su thường xuyên: Việc nhai kẹo cao su kéo dài khiến cơ nhai phải hoạt động liên tục, dễ hình thành phản xạ cắn chặt hoặc nghiến răng ngay cả khi không ăn uống.
• Tránh thức ăn quá cứng khi đang đau hàm: Nếu đang bị đau hoặc mỏi cơ hàm, nên ưu tiên thực phẩm mềm, dễ nhai và hạn chế các món quá cứng hoặc dai để giảm áp lực lên răng và khớp thái dương hàm.
• Chườm ấm và thư giãn cơ hàm: Chườm khăn ấm lên hai bên hàm khoảng 10–15 phút kết hợp massage nhẹ vùng má và thái dương có thể giúp cơ hàm được thư giãn, giảm đau và giảm cảm giác căng cứng.
• Theo dõi thói quen siết chặt hai hàm trong ngày: Hãy tập quan sát xem mình có đang vô thức cắn chặt răng khi làm việc hoặc căng thẳng hay không. Nên duy trì tư thế nghỉ của hàm bằng cách khép môi nhẹ nhàng nhưng không để hai hàm răng chạm vào nhau.
• Khám răng định kỳ: Duy trì khám nha khoa 6 tháng/lần giúp phát hiện sớm các dấu hiệu mòn răng, nứt răng hoặc bất thường về khớp cắn, từ đó có biện pháp điều trị và bảo vệ răng kịp thời.

Nghiến răng không chỉ ảnh hưởng đến men răng mà còn có thể gây đau hàm, rối loạn khớp thái dương hàm, suy giảm chức năng ăn nhai và làm giảm chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện sớm. Vì vậy, ngay khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường như nghiến răng khi ngủ, đau mỏi hàm, ê buốt răng hoặc thường xuyên thức dậy với cảm giác căng cứng cơ mặt, bạn nên chủ động thăm khám để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, Nha khoa Việt Pháp sẽ giúp đánh giá chính xác tình trạng nghiến răng, tìm ra nguyên nhân và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng khách hàng. Từ tư vấn máng chống nghiến, điều chỉnh khớp cắn đến phục hồi các răng đã tổn thương, mọi giải pháp đều được thực hiện theo tiêu chuẩn nha khoa an toàn, hướng tới mục tiêu bảo tồn răng thật tối đa và mang lại sức khỏe răng miệng bền vững. 

Liên hệ ngay hotline 0363.85.85.87 để được hỗ trợ nhanh chóng và đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe răng miệng của bạn.

Để phản ánh về chất lượng dịch vụ tại phòng khám Nha khoa Việt Pháp, quý khách hàng vui lòng liên hệ qua số tổng đài: 19006478.