Tôi bị sái quai hàm phải làm sao? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả

Sái quai hàm gây đau nhức và khiến người bệnh gặp khó khăn khi há miệng, ăn uống, nói chuyện, thậm chí rơi vào tình trạng không thể tự khép lại. Nhiều người cho rằng đây chỉ là chấn thương nhẹ và có thể tự khỏi, nhưng thực tế nếu xử lý sai cách hoặc chậm can thiệp, khớp hàm có thể bị tổn thương kéo dài và dễ tái phát. Vậy sái quai hàm là gì, nguyên nhân do đâu, dấu hiệu nhận biết ra sao và điều trị như thế nào để tránh biến chứng? Hãy cùng Nha khoa Quốc tế Việt Pháp tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Sái quai hàm là gì?

Sái quai hàm, còn gọi là trật khớp hàm hoặc trật khớp thái dương hàm (TMJ), là tình trạng xương hàm dưới bị dịch chuyển khỏi vị trí sinh lý bình thường tại khớp nối với xương thái dương. Khi khớp mất đi sự ăn khớp vốn có, người bệnh có thể gặp khó khăn khi há hoặc ngậm miệng, đau vùng hàm, cử động ăn nhai bị hạn chế, thậm chí không thể khép miệng nếu tình trạng trật khớp nghiêm trọng. 

• Cơ chế hình thành: Khớp thái dương hàm hoạt động nhờ sự phối hợp nhịp nhàng giữa lồi cầu xương hàm dưới, ổ khớp, đĩa khớp cùng hệ thống dây chằng và cơ nhai. Khi há miệng quá mức hoặc khớp chịu lực tác động mạnh, lồi cầu có thể trượt ra khỏi vị trí bình thường trong ổ khớp làm gián đoạn cơ chế vận động của khớp, khiến hàm không còn đóng mở linh hoạt như bình thường. Sái quai hàm được chia thành 2 loại: 
  • Bán trật khớp: Lồi cầu tạm thời trượt khỏi ổ khớp nhưng có thể tự trở về vị trí ban đầu mà không cần can thiệp.
  • Trật khớp hoàn toàn: Lồi cầu bị kẹt phía trước củ khớp, khiến người bệnh rơi vào tình trạng không thể tự ngậm miệng và cần bác sĩ nắn chỉnh để đưa khớp trở lại đúng vị trí.
• Đối tượng dễ mắc sái quai hàm: Sái quai hàm có thể xảy ra ở bất kỳ ai nếu há miệng quá rộng, cười lớn, ngáp mạnh hoặc chịu chấn thương vùng mặt. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn gồm:
• Người từng bị trật khớp hàm: Sau mỗi lần trật khớp, bao khớp và dây chằng có thể trở nên lỏng lẻo hơn, làm giảm khả năng giữ ổn định của khớp. Vì vậy, chỉ một cử động há miệng quá mức cũng có thể khiến tình trạng tái phát.
• Người mắc rối loạn khớp thái dương hàm: Sự suy yếu của hệ thống dây chằng, cơ nhai và chức năng khớp khiến lồi cầu dễ dịch chuyển khỏi vị trí sinh lý trong quá trình vận động, từ đó làm tăng nguy cơ sái quai hàm.

2. Nguyên nhân gây sái quai hàm

Sái quai hàm có thể xảy ra chỉ sau một cú va chạm mạnh hoặc đơn giản là một lần ngáp quá rộng. Bên cạnh các chấn thương bất ngờ, nhiều thói quen sinh hoạt tưởng chừng vô hại và một số bệnh lý nền cũng âm thầm làm tăng nguy cơ trật khớp thái dương hàm. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp nhất.

• Chấn thương vật lý: Những tác động mạnh vào vùng cằm và hàm mặt như tai nạn giao thông, té ngã, va chạm khi chơi thể thao hoặc tai nạn lao động có thể làm lồi cầu xương hàm bật khỏi ổ khớp. Mức độ tổn thương càng lớn thì nguy cơ trật khớp hoàn toàn càng cao, đồng thời có thể đi kèm tổn thương cơ, dây chằng hoặc gãy xương hàm. 
• Thói quen sinh hoạt: Không ít trường hợp sái quai hàm bắt nguồn từ những cử động lặp đi lặp lại hằng ngày khiến khớp phải hoạt động quá giới hạn. 
  • Há miệng quá rộng: Ngáp mạnh, cười lớn, hát lớn, nôn ói hoặc cố cắn một miếng thức ăn quá to có thể khiến lồi cầu trượt ra khỏi vị trí sinh lý. Ngoài ra, việc phải há miệng trong thời gian dài khi điều trị nha khoa cũng làm tăng nguy cơ này ở một số người.
  • Nghiến răng thường xuyên: Thói quen nghiến răng, đặc biệt khi ngủ, tạo áp lực liên tục lên khớp thái dương hàm và cơ nhai. Theo thời gian, khớp dễ bị quá tải, dây chằng suy yếu và nguy cơ trật khớp cũng tăng lên.
  • Nhai đồ quá cứng hoặc chỉ nhai một bên: Thường xuyên ăn thực phẩm cứng, dai hoặc duy trì thói quen nhai lệch một bên khiến lực tác động lên khớp hàm phân bố không đều. Tình trạng này kéo dài có thể làm mất cân bằng hoạt động của cơ nhai và thúc đẩy sái quai hàm.
• Tư thế ngủ: Nằm nghiêng hoặc nằm sấp trong thời gian dài, đặc biệt khi mặt bị tì đè vào gối, có thể tạo áp lực kéo dài lên một bên khớp hàm. Nếu duy trì thường xuyên, cấu trúc quanh khớp dễ bị căng kéo, làm tăng nguy cơ lệch khớp ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc khớp hàm không ổn định. 
• Yếu tố tâm lý: Căng thẳng, lo âu và stress kéo dài khiến nhiều người vô thức siết chặt hai hàm hoặc nghiến răng. Khi cơ nhai luôn ở trạng thái co cứng, áp lực lên khớp thái dương hàm tăng cao, làm giảm sự linh hoạt trong vận động và tạo điều kiện cho sái quai hàm xảy ra. 
• Bệnh lý liên quan: Một số bệnh lý cũng có thể làm suy giảm độ vững chắc của khớp thái dương hàm và làm tăng nguy cơ trật khớp, chẳng hạn như viêm nhiễm vùng mũi họng lan đến khu vực khớp hàm, rối loạn khớp thái dương hàm khiến dây chằng và bao khớp lỏng lẻo, hoặc sai lệch khớp cắn, mất răng, răng mọc lệch làm lực nhai phân bố không đều, buộc khớp hàm phải vận động sai cơ chế trong thời gian dài. 

3. Triệu chứng nhận diện sái quai hàm

Các triệu chứng sái quai hàm có thể xuất hiện đột ngột sau chấn thương hoặc tiến triển âm thầm theo thời gian. Nếu nhận thấy những dấu hiệu dưới đây, bạn nên sớm thăm khám để được chẩn đoán và xử lý kịp thời. 

• Đau nhức và ù tai: Triệu chứng điển hình nhất là cơn đau xuất hiện ở vùng quai hàm hoặc ngay trước tai, sau đó lan lên thái dương, đỉnh đầu, cổ và vai. Mức độ đau thường tăng rõ khi há miệng, nhai hoặc nói chuyện. Ở một số trường hợp, sự rối loạn của khớp thái dương hàm còn gây ù tai, cảm giác đầy tai hoặc giảm thính lực tạm thời, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với các bệnh lý về tai. 
• Cứng hàm: Người bệnh thường cảm thấy vùng hàm căng cứng, tê nhức và khó cử động, đặc biệt sau khi thức dậy vào buổi sáng. Việc há miệng trở nên khó khăn, biên độ mở miệng giảm hoặc hàm dưới bị lệch sang một bên khi cố gắng mở miệng. Với trường hợp trật khớp nặng, người bệnh có thể rơi vào tình trạng “há miệng mắc quai”, không thể tự khép miệng lại và cần được bác sĩ nắn chỉnh khớp. 
• Âm thanh lạ tại khớp: Mỗi lần há miệng, nhai thức ăn hoặc nói chuyện, khớp hàm có thể phát ra những tiếng “lục cục”, “lách cách” hoặc “cạch”. Đây là dấu hiệu cho thấy lồi cầu và đĩa khớp không còn phối hợp nhịp nhàng khi vận động. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên kèm theo đau hoặc cứng hàm, người bệnh không nên chủ quan vì đây có thể là biểu hiện sớm của rối loạn khớp thái dương hàm. 
• Khó khăn trong chức năng: Khi khớp hàm bị lệch, các hoạt động tưởng chừng đơn giản như ăn nhai, nói chuyện, ngáp hay nuốt đều trở nên đau đớn và bị hạn chế. Người bệnh thường phải nhai một bên để giảm cảm giác đau, nhưng điều này lại khiến áp lực dồn lên một phía của khớp, làm các cơ nhai co cứng nhiều hơn và khiến tình trạng sái quai hàm ngày càng nghiêm trọng nếu không được điều trị. 

4. Giải đáp: Sái quai hàm có tự khỏi được không?

Thực tế, đa số trường hợp sái quai hàm không thể tự khỏi. Khi khớp thái dương hàm đã trật, lồi cầu xương hàm thường không tự về đúng vị trí.

Người bệnh cần được bác sĩ thăm khám và xử lý đúng cách, có thể là nắn chỉnh, cố định hàm, vật lý trị liệu hoặc phẫu thuật nếu cần.

Tuyệt đối không tự nắn quai hàm tại nhà. Làm sai cách có thể khiến khớp lệch nặng hơn, tổn thương dây thần kinh vùng mặt và gây méo miệng, liệt mặt.

Nếu sau chấn thương, ngáp hoặc cười lớn mà hàm đau nhiều, lệch, không ngậm được miệng, hãy đi khám sớm để tránh biến chứng.

5. Phương pháp điều trị sái quai hàm

Việc điều trị sái quai hàm phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương của khớp thái dương hàm. Với trường hợp nhẹ, người bệnh có thể cải thiện triệu chứng bằng các biện pháp chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, nếu hàm bị trật hoàn toàn, đau kéo dài hoặc không thể tự ngậm miệng, cần đến cơ sở y tế để được điều trị đúng cách. 

5.1. Xử lý hỗ trợ tại nhà (cho trường hợp nhẹ)

Những trường hợp sái quai hàm nhẹ hoặc bán trật khớp có thể áp dụng các biện pháp sau để giảm đau và hỗ trợ khớp phục hồi:

• Chườm lạnh: Trong 24 – 48 giờ đầu, hãy dùng túi đá bọc khăn mềm chườm lên vùng đau khoảng 10 – 20 phút/lần, 3 – 4 lần mỗi ngày. Nhiệt độ lạnh giúp giảm sưng, co mạch và làm dịu cơn đau hiệu quả.
• Chườm ấm: Sau khi giai đoạn sưng cấp đã qua, có thể chuyển sang chườm ấm 10 – 15 phút/lần, 2 – 3 lần/ngày. Hơi ấm giúp tăng tuần hoàn máu, thư giãn cơ nhai và giảm cảm giác căng cứng quanh khớp hàm.
• Chế độ ăn: Ưu tiên các món mềm, lỏng như cháo, súp, sữa chua hoặc sinh tố để hạn chế lực nhai. Đồng thời, tránh thực phẩm cứng, dai, quá lớn hoặc nhai kẹo cao su vì có thể khiến khớp chịu thêm áp lực.
• Nghỉ ngơi cho khớp hàm: Hạn chế nói nhiều, không há miệng quá rộng khi cười hoặc ngáp. Khi buồn ngáp, nên dùng tay đỡ nhẹ dưới cằm để giảm biên độ mở miệng và bảo vệ khớp hàm.
• Massage: Xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ nhai, góc hàm và hai bên thái dương giúp thư giãn cơ, giảm đau và cải thiện độ linh hoạt của khớp.

5.2. Can thiệp tại cơ sở y tế

Nếu khớp hàm bị trật hoàn toàn, đau nhiều hoặc tái phát nhiều lần, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp để đưa khớp trở về trạng thái ổn định.

• Nắn hàm: Đây là phương pháp điều trị phổ biến nhất. Trước khi thực hiện, bác sĩ có thể sử dụng thuốc giảm đau hoặc thuốc giãn cơ để người bệnh dễ chịu hơn. Sau đó, bằng kỹ thuật chuyên môn, bác sĩ sẽ đưa xương hàm trở lại đúng vị trí an toàn.
• Vật lý trị liệu: Người bệnh được hướng dẫn các bài tập vận động cơ hàm kết hợp xoa bóp hoặc các thiết bị hỗ trợ nhằm giảm đau, tăng độ linh hoạt và phục hồi chức năng khớp thái dương hàm.
• Sử dụng máng chống nghiến: Với người có thói quen nghiến răng khi ngủ, máng chống nghiến giúp giảm áp lực lên khớp hàm, bảo vệ răng và hạn chế nguy cơ sái quai hàm tái phát.
• Chỉnh nha: Nếu nguyên nhân xuất phát từ răng mọc lệch hoặc sai khớp cắn, bác sĩ có thể chỉ định niềng răng để cân bằng lực nhai, giảm áp lực lên khớp thái dương hàm và phòng ngừa tái phát lâu dài.
• Phẫu thuật hàm: Đây là lựa chọn cuối cùng, chỉ áp dụng cho các trường hợp sái quai hàm mạn tính, trật khớp tái diễn nhiều lần, biến dạng khớp hoặc khi các phương pháp điều trị bảo tồn không mang lại hiệu quả.

6. Biến chứng nếu không điều trị kịp thời sái quai hàm

Nhiều người cho rằng sái quai hàm chỉ gây đau vài ngày rồi sẽ tự hết. Tuy nhiên, nếu không được điều trị đúng cách, tình trạng này có thể tiến triển thành rối loạn khớp thái dương hàm mạn tính, ảnh hưởng đến khả năng ăn nhai, thẩm mỹ khuôn mặt và chất lượng cuộc sống. Dưới đây là những biến chứng thường gặp. 

• Biến dạng khuôn mặt: Khi khớp hàm bị trật trong thời gian dài, các cơ và dây chằng quanh khớp phải liên tục hoạt động để bù trừ. Điều này có thể khiến cằm bị lệch, khuôn mặt mất cân đối hoặc khớp cắn thay đổi. Về lâu dài, đầu xương hàm và sụn khớp có nguy cơ bị bào mòn, làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp thái dương hàm. 
• Đau mãn tính và hạn chế vận động hàm: Nếu không được nắn chỉnh kịp thời, cơn đau cấp tính có thể chuyển sang đau mạn tính, tái phát nhiều lần và lan đến vùng thái dương, đầu, cổ hoặc vai gáy. Đồng thời, khớp hàm ngày càng cứng hơn, biên độ mở miệng giảm, gây khó khăn trong sinh hoạt và làm tăng nguy cơ dính khớp. 
• Suy giảm chức năng ăn nhai: Khớp hàm lệch khiến lực nhai phân bố không đều, làm các răng ăn khớp kém, tăng nguy cơ mòn răng và mỏi cơ nhai. Ở những trường hợp nặng, người bệnh có thể bị kẹt hàm, không thể há miệng hoặc nhai nuốt bình thường. Tình trạng này kéo dài dễ dẫn đến ăn uống kém, sụt cân và ảnh hưởng đến sức khỏe tiêu hóa. 
• Rối loạn giấc ngủ: Đau nhức kéo dài, đặc biệt vào ban đêm, có thể khiến người bệnh khó ngủ hoặc thường xuyên thức giấc. Bên cạnh đó, việc nói chuyện, cười, ngáp hay ăn uống đều trở nên khó khăn khiến nhiều người cảm thấy tự ti, ngại giao tiếp và giảm hiệu suất học tập, làm việc cũng như chất lượng cuộc sống. 

7. Cách phòng ngừa sái quai hàm tái phát

Sau khi điều trị, sái quai hàm vẫn có nguy cơ tái phát nếu khớp thái dương hàm tiếp tục chịu áp lực hoặc vận động sai cách. Vì vậy, việc thay đổi thói quen sinh hoạt và chăm sóc khớp hàm đúng cách là yếu tố quan trọng giúp duy trì sự ổn định của khớp và hạn chế nguy cơ tái phát.

• Hạn chế há miệng quá to: Không nên há miệng quá rộng khi ngáp, cười lớn hoặc ăn những miếng thức ăn quá to. Khi buồn ngáp, bạn nên dùng tay đỡ nhẹ dưới cằm để giảm biên độ mở miệng, từ đó hạn chế nguy cơ khớp hàm bị trượt khỏi vị trí. 
• Duy trì chế độ ăn phù hợp: Ưu tiên các thực phẩm mềm, dễ nhai như cháo, súp hoặc thức ăn được cắt nhỏ. Đồng thời, hạn chế đồ ăn quá cứng, quá dai và tránh nhai kẹo cao su trong thời gian dài. Ngoài ra, nên nhai đều cả hai bên hàm để lực nhai được phân bố cân bằng, giảm áp lực lên khớp thái dương hàm.
• Kiểm soát căng thẳng: Stress kéo dài có thể khiến bạn vô thức siết chặt hai hàm hoặc nghiến răng, làm tăng áp lực lên khớp hàm. Duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, tập thể dục và thư giãn bằng các bài tập hít thở hoặc massage nhẹ vùng cơ nhai sẽ giúp khớp hàm hoạt động ổn định hơn. 
• Sử dụng máng bảo vệ khi cần thiết: Nếu có thói quen nghiến răng khi ngủ, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để sử dụng máng chống nghiến nhằm giảm lực tác động lên khớp hàm. Với người thường xuyên chơi thể thao đối kháng hoặc có nguy cơ chấn thương vùng mặt, nên đeo dụng cụ bảo vệ răng miệng để hạn chế tổn thương khớp thái dương hàm. 
• Khám nha khoa định kỳ: Thăm khám nha khoa định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề như sai khớp cắn, răng mọc lệch, mất răng hoặc rối loạn khớp thái dương hàm. Điều trị sớm những bất thường này sẽ giúp cân bằng lực nhai, bảo vệ khớp hàm và giảm nguy cơ sái quai hàm tái phát trong tương lai. 

Sái quai hàm không chỉ gây đau nhức, khó ăn nhai mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nếu chủ quan hoặc điều trị sai cách. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, xử trí đúng ngay từ đầu và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp khớp hàm phục hồi nhanh, hạn chế tái phát cũng như bảo vệ chức năng ăn nhai lâu dài.

Nếu bạn đang gặp tình trạng đau vùng khớp hàm, khó há miệng, phát ra tiếng kêu khi nhai hoặc nghi ngờ bị sái quai hàm, đừng tự ý nắn chỉnh tại nhà. Hãy đến Nha khoa Quốc tế Việt Pháp để được đội ngũ bác sĩ chuyên môn trực tiếp thăm khám, xác định nguyên nhân và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Với hệ thống trang thiết bị hiện đại cùng quy trình điều trị an toàn, chính xác, Nha khoa Quốc tế Việt Pháp luôn đồng hành cùng khách hàng trong việc chăm sóc sức khỏe khớp hàm, khôi phục chức năng ăn nhai và mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn.

Liên hệ ngay hotline 0363.85.85.87 để được hỗ trợ nhanh chóng và đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe răng miệng của bạn.

Để phản ánh về chất lượng dịch vụ tại phòng khám Nha khoa Quốc Tế Việt Pháp, quý khách hàng vui lòng liên hệ qua số tổng đài: 19006478.