Tôi quai hàm kêu lục cục khi nhai sao không? Dấu hiệu, biến chứng và cách điều trị hiệu quả

Quai hàm kêu lục cục khi nhai thường là dấu hiệu của rối loạn khớp thái dương hàm. Nguyên nhân gây rối loạn có thể là do sai khớp cắn hoặc lệch khớp cắn. Vậy quai hàm kêu tiếng lục cục khi nhai có sao không? Có nguy hiểm không và nên điều trị bằng cách nào? hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau đây, với sự tư vấn chuyên môn của bác sĩ Nguyễn Hồng Quân – hệ thống Nha khoa Việt Pháp.

1. Cơ chế làm quai hàm kêu lục cục khi nhai 

Khớp thái dương hàm có cấu tạo gồm đầu lồi cầu xương hàm dưới (phần đầu của xương hàm), ổ khớp thuộc xương thái dương và đĩa khớp (một lớp sụn sợi nằm giữa hai bề mặt xương).

Ở người khỏe mạnh, ba cấu trúc này luôn phối hợp nhịp nhàng trong hoạt động ăn nhai, nói chuyện hay ngáp. Tuy nhiên, khi đĩa khớp bị lệch vị trí, quá trình vận động sẽ mất đi sự đồng bộ và tạo ra tiếng kêu đặc trưng.

1.1. Trạng thái bình thường (Khỏe mạnh)

Ở trạng thái bình thường, đĩa khớp luôn nằm trên đầu lồi cầu. Khi có hoạt động há miệng, lồi cầu đi ra trước và đĩa khớp cũng đi theo. Còn khi chúng ta ngậm miệng lại, cả hai cùng lui về vị trí cũ một cách đồng bộ và êm ái, không phát ra tiếng động lục cục hoặc lách cách.

1.2. Khi có bệnh lý: Đĩa khớp bị trật nhưng vẫn tự trở về (Trật đĩa khớp tái hồi)

Hiện tượng quai hàm kêu lục cục khi nhai hoặc há miệng thực chất là âm thanh của sự va chạm vật lý khi cấu trúc khớp bị mất đi sự đồng bộ. Quá trình này diễn ra như sau:

• Khi hàm đang đóng: Đĩa khớp đã bị trật ra phía trước, đẩy lồi cầu về phía sau thay vì nằm ngay trên đầu lồi cầu như bình thường. Hai cấu trúc này ở trạng thái lệch nhau nhưng bạn có thể chưa cảm nhận được tiếng kêu.
• Khi há miệng (xuất hiện tiếng kêu thứ nhất): Đầu lồi cầu trượt ra trước để mở miệng. Trong quá trình này, đầu lồi cầu va chạm và “bắt” lại được đĩa khớp để đưa đĩa khớp về đúng vị trí phía trên đầu lồi cầu. Thời điểm lồi cầu va chạm để “bắt” lại đĩa này chính là lúc phát ra tiếng kêu “lục cục” hoặc “lách cách” đầu tiên mà bạn có thể nghe thấy hoặc cảm nhận rõ ngay trước tai.
• Khi ngậm miệng (xuất hiện tiếng kêu thứ hai): Khi đóng hàm lại, đầu lồi cầu di chuyển về sau nhưng đĩa khớp không đi theo mà bị trượt (rời khỏi) ra phía trước một lần nữa. Sự rời khỏi đột ngột này tạo ra tiếng kêu thứ hai. Đây cũng là lý do nhiều người nhận thấy quai hàm kêu cả lúc há miệng lẫn lúc ngậm miệng.

Như vậy, cơ chế làm quai hàm kêu lục cục khi nhai là phát sinh khi đầu lồi cầu và đĩa khớp mất đi sự đồng bộ trong quá trình vận động, đặc biệt ở tình trạng trật đĩa khớp tái hồi.

2. Nguyên nhân khiến quai hàm kêu lục cục

Hiện tượng quai hàm kêu lục cục có thể do nhiều nguyên nhân gây ra. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp:

2.1. Rối loạn khớp thái dương hàm (TMD)

 Nguyên nhân phổ biến gây ra hiện tượng quai hàm phát ra tiếng kêu. Khi khớp thái dương hàm bị rối loạn, đĩa khớp có thể bị lệch vị trí, dây chằng và các cơ quanh khớp hoạt động không đồng bộ. Khi há miệng hoặc nhai, đầu lồi cầu phải di chuyển bất thường để đưa đĩa khớp trở về đúng vị trí, từ đó tạo ra tiếng kêu đặc trưng.

Bên cạnh tiếng kêu, khách hàng có thể gặp phải một số triệu chứng khác đi kèm như:

• Đau vùng trước tai hoặc quai hàm
• Mỏi hàm khi ăn nhai
• Khó há miệng hoặc há miệng không đều
• Cảm giác khớp bị kẹt hoặc khóa hàm khó cử động

2.2. Sai lệch khớp cắn

Các tình trạng như răng mọc lệch, chen chúc, mất răng lâu ngày hoặc phục hình răng không đúng cách đều có thể khiến lực nhai phân bố không đều, khớp cắn bị sai lệch. 

Tình trạng này kéo dài theo thời gian sẽ khiến khớp thái dương hàm phải bù trừ liên tục, dẫn đến mất ổn định và phát ra tiếng kêu lục cục khi vận động.

2.3. Thói quen xấu gây quá tải cho khớp hàm

Một số thói quen xấu sau đây cũng là nguyên nhân khiến khớp hàm phải chịu sự quá tải lặp đi lặp lại. Tình trạng này kéo dài sẽ làm tổn thương đĩa khớp, cơ và dây chằng quanh khớp, từ đó xuất hiện tiếng “lục cục” khi vận động. Cụ thể:

• Nghiến răng khi ngủ
• Nhai kẹo cao su liên tục
• Thường xuyên ăn thức ăn quá cứng hoặc quá dai.
• Thói quen nhai lệch một bên hàm trong thời gian dài
• Thói quen chống cằm, cắn móng tay hoặc há miệng quá lớn khi ngáp

2.4. Căng thẳng (Stress)

Stress (căng thẳng) kéo dài có thể làm tăng tình trạng siết chặt hàm hoặc nghiến răng vô thức, nhất là vào ban đêm, từ đó khiến:

• Cơ hàm bị co cứng và mỏi
• Khớp thái dương hàm chịu áp lực lớn kéo dài
• Đĩa khớp dễ bị dịch chuyển hoặc tổn thương

Lâu dài sẽ làm xuất hiện tiếng kêu lục cục ở quai hàm. thậm chí kèm đau đầu và mỏi cơ mặt.

2.5. Bệnh lý và chấn thương

Một số bệnh lý hoặc chấn thương cũng có thể làm thay đổi cấu trúc của khớp thái dương hàm, từ đó gây ra tiếng kêu lục cục khi cử động. Cụ thể như:

• Viêm khớp thái dương hàm
• Thoái hóa khớp thái dương hàm do tuổi tác hoặc sử dụng khớp quá mức
• Các bệnh lý viêm khớp toàn thân như viêm khớp dạng thấp có ảnh hưởng đến khớp hàm
• Chấn thương vùng mặt hoặc hàm do tai nạn, té ngã hoặc va đập mạnh

3. Dấu hiệu đi kèm khi quai hàm kêu lục cục khi nhai 

Nếu quai hàm kêu lục cục khi nhai liên tục, liên quan đến khớp thái dương hàm, khách hàng có thể gặp phải một số triệu chứng và dấu hiệu khác sau đây:

• Đau vùng khớp hàm, đau tăng khi ăn nhai, há miệng, ngáp hoặc nói chuyện trong thời gian dài
• Đau vùng trước tai (dễ nhầm lẫn với bệnh lý về tai)
• Khó há miệng hoặc há miệng hạn chế do cơ nhai bị co cứng
• Mỏi hàm khi ăn đồ cứng hoặc nhai quá lâu 
• Hàm bị lệch sang một bên khi mở miệng do hai khớp thái dương hàm hoạt động không đồng đều
• Cứng hàm vào buổi sáng, khó cử động trong vài phút 
• Đau đầu, cơn đau xuất hiện ở vùng thái dương hoặc hai bên đầu, tăng lên khi nhai hoặc nói nhiều
• Đau cổ vai gáy, cứng cổ, đặc biệt sau khi ngủ dậy hoặc làm việc lâu
• Ù tai hoặc cảm giác đầy tai như bị nghẹt, đôi lúc nghe tiếng lạo xạo trong tai khi cử động hàm

4. Quai hàm kêu lục cục khi nhai có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của tình trạng quai hàm kêu lục cục khi nhai phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra và các triệu chứng đi kèm.

Trường hợp không quá nghiêm trọng

Nếu chỉ xuất hiện tiếng kêu lục cục nhưng không có các triệu chứng khác, tình trạng này thường chưa ảnh hưởng nhiều đến chức năng của khớp thái dương hàm. Các dấu hiệu thường gặp như:

• Chỉ có tiếng kêu khi nhai, há miệng hoặc ngáp
• Không đau vùng khớp hàm
• Không ảnh hưởng ăn nhai hay không hạn chế há miệng 

Trường hợp cần điều trị sớm

Nếu tiếng kêu đi kèm với các dấu hiệu bất thường dưới đây, khách hàng nên thăm khám sớm để bác sĩ đánh giá và đưa ra hướng điều trị phù hợp, bởi vì đây có thể là biểu hiện của rối loạn khớp thái dương hàm đang tiến triển. Cụ thể:

• Đau kéo dài và có dấu hiệu tăng dần
• Tiếng kêu lục cục ngày càng nhiều, thường xuyên hơn
• Há miệng khó hoặc há miệng không hết
• Kẹt hàm, khó đóng và mở miệng
• Không ăn nhai bình thường, đau và mỏi hàm 

Biến chứng nếu không điều trị

Quai hàm kêu lục cục khi nhai nếu không được điều trị sớm có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như:

• Rối loạn chức năng khớp thái dương hàm, dẫn đến khó khăn khi nhai, há miệng hoặc nói chuyện
• Thoái hóa khớp thái dương hàm, nhất là người lớn tuổi hoặc người thường xuyên chịu áp lực lên khớp hàm
• Đau mạn tính, ảnh hưởng đến vùng mặt, thái dương, đầu và cổ
• Hạn chế há miệng hoặc xuất hiện tình trạng khóa hàm
• Giảm chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng đến ăn nhai, giao tiếp, công việc và sinh hoạt hàng ngày

5. Phương pháp điều trị quai hàm kêu lục cục khi nhai

Điều trị quai hàm kêu lục cục khi nhai sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ tổn thương của khớp thái dương hàm. Với những trường hợp nhẹ, khách hàng có thể cải thiện bằng cách thay đổi thói quen sinh hoạt và chăm sóc tại nhà. Còn những trường hợp xuất hiện triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp điều trị chuyên sâu hơn.

Trường hợp nhẹ điều trị tại nhà

Nếu tiếng kêu quai hàm chỉ mới xuất hiện, chưa gây đau nhiều hoặc chưa ảnh hưởng đến sinh hoạt, bác sĩ thường ưu tiên các biện pháp điều trị bảo tồn bằng những hướng dẫn chăm sóc tại nhà, bao gồm:

• Nghỉ ngơi và giảm tải cho khớp hàm: Khách hàng nên ưu tiên ăn thực phẩm mềm, cắt nhỏ thức ăn khi nhai, tránh đồ dai/cứng và không nhai kẹo cao su để giảm áp lực lên khớp hàm.
• Chườm lạnh hoặc chườm ấm: Khách hàng có thể chườm ấm để thư giãn cơ hoặc chườm lạnh nếu có sưng viêm để giảm đau và giảm viêm.
• Massage: Khách hàng xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ hàm trước khi ăn để giảm co cứng cơ, giảm cảm giác mỏi hàm và đau.

Vật lý trị liệu và bài tập phục hồi chức năng

Khách hàng thực hiện các bài tập giãn cơ hàm, tập vận động hàm đúng cách như bài tập kiểm soát đường mở miệng, bài tập tăng cường sự ổn định của khớp thái dương hàm.

Điều trị nha khoa chuyên sâu

Nếu quai hàm kêu lục cục khi nhai liên quan đến nghiến răng, sai khớp cắn hoặc mất răng, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị chuyên biệt như:

• Đeo máng nhai: Giúp giảm áp lực lên khớp và bảo vệ răng cho người có thói quen nghiến răng. Từ đó giúp cơ hàm thư giãn khi ngủ.
• Điều chỉnh khớp cắn: Chỉnh nha (niềng răng), mài chỉnh điểm chạm sớm hoặc phục hình lại các răng đã mất để giảm áp lực lên khớp thái dương hàm và cải thiện chức năng ăn nhai lâu dài.

Can thiệp y tế khác

Với những trường hợp triệu chứng kéo dài hoặc tổn thương khớp tiến triển nặng, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị chuyên sâu hơn, bao gồm:

• Dùng thuốc giảm đau, kháng viêm hoặc giãn cơ theo chỉ định của bác sĩ
• Tiêm Acid Hyaluronic vào khớp để tăng khả năng bôi trơn khớp, giảm ma sát giữa các bề mặt khớp
• Phẫu thuật, chỉ được cân nhắc áp dụng khi các biện pháp bảo tồn thất bại hoặc trường hợp kẹt khớp, thoái hóa nặng

6. Cách giảm tiếng kêu quai hàm lục cục khi nhai tại nhà

Với những trường hợp quai hàm kêu lục cục khi nhai, nhưng chưa đau nhiều hoặc chưa ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai, khách hàng có thể áp dụng các biện pháp đơn giản như thay đổi thói quen sinh hoạt. Dưới đây là một số biện pháp tại nhà hiệu quả có thể áp dụng: 

• Không nhai thức ăn quá cứng hoặc dai, thay vào đó hãy ưu tiên đồ mềm, dễ nhai
• Nhai đều hai bên hàm để cơ nhai hai bên hoạt động cân bằng 
• Hạn chế chống cằm khi học tập, làm việc hoặc sử dụng điện thoại
• Không nghiến răng, nếu nghi ngờ có thói quen nghiến răng hãy liên hệ bác sĩ để được tư vấn sử dụng máng chống nghiến khi cần
• Giữ tư thế ngồi đúng, giữ lưng thẳng, đầu không cúi quá lâu để giảm căng cơ vùng cổ, vai và hàm
• Tập thư giãn cơ hàm bằng các bài tập giãn cơ hàm theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng hoặc massage nhẹ vùng cơ nhai và vùng trước tai để giảm căng cơ
• Ngủ đủ giấc (7-8 tiếng mỗi đêm), hạn chế sử dụng thiết bị điện tử hoặc đồ uống chứa caffeine trước khi ngủ.
• Kiểm soát stress bằng cách tập thể dục, cân bằng cuộc sống và công việc cũng như dành thời gian nghỉ ngơi, thư giãn

7. Cách phòng tránh quai hàm kêu lục cục khi nhai

Quai hàm kêu lục cục khi nhai có thể phòng tránh nếu khách hàng duy trì các thói quen tốt và chăm sóc khớp thái dương hàm đúng cách. Dưới đây là một số cách được khuyến nghị thực hiện:

• Khám nha khoa định kỳ 6 tháng/lần hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như rối loạn khớp thái dương hàm, tật nghiến răng…
• Điều trị sớm các sai lệch khớp cắn như răng mọc lệch, chen chúc, khớp cắn chéo/sâu, đối đầu hoặc mất răng lâu ngày
• Không nhai một bên vì có thể gây mất cân bằng hoạt động của hai khớp, căng cơ nhai một bên
• Điều trị nghiến răng bằng cách đeo máng chống nghiến hoặc thực hiện các biện pháp theo chỉ định của bác sĩ
• Không cắn vật cứng như đá lạnh, đầu bút, móng tay, dùng răng mở nắp chai, xé bao bì
• Tập các bài tập thư giãn cơ hàm như kiểm soát động tác há – ngậm miệng, massage nhẹ vùng cơ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng
• Kiểm soát căng thẳng (stress) bằng cách tập thể dục, dành thời gian thư giãn sau giờ làm việc, ngủ đủ giấc

Quai hàm kêu lục cục khi nhai có thể là dấu hiệu liên quan đến khớp thái dương hàm. Hiện tượng này ở mức độ nhẹ có thể cải thiện bằng các biện pháp đơn giản tại nhà như thay đổi thói quen sinh hoạt, nghỉ ngơi đủ thời gian, tập thể dục và thư giãn. Còn với những trường hợp tiếng kêu đi kèm các triệu chứng đau hàm, mỏi hàm, khó há miệng kéo dài, khách hàng nên trực tiếp đến gặp bác sĩ để thăm khám và được tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.

Liên hệ ngay Nha khoa Việt Pháp qua số hotline: 0363.85.85.87 để được hỗ trợ tư vấn miễn phí về dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng và đặt lịch thăm khám bác sĩ nhanh chóng.

Để phản ánh về chất lượng dịch vụ tại phòng khám Nha khoa Việt Pháp, quý khách hàng vui lòng liên hệ qua số tổng đài: 19006478.