Răng hai hàng là gì? Nguyên nhân và cách khắc phục răng hai hàng ở trẻ

Răng hai hàng còn gọi là răng mọc lẫy, hàm răng đôi, là tình trạng răng vĩnh viễn mọc nhô lên trong khi răng sữa ở phía trước vẫn chưa rụng. Răng mọc hai hàng khá phổ biến trong giai đoạn thay răng và đa phần là hiện tượng sinh lý bình thường. Điều quan trọng là cha mẹ cần theo dõi và can thiệp khi cần. Sau đây Nha khoa Việt Pháp sẽ giải đáp chi tiết các thông tin liên quan đến nguyên nhân, cách khắc phục răng hai hàng ở trẻ, với sự tư vấn chuyên môn của bác sĩ nội trú răng hàm mặt Phùng Thị Duyên.

1. Răng hai hàng là gì? Độ tuổi

Răng mọc hai hàng là tình trạng răng vĩnh viễn mọc lên ở phía trong hoặc phía sau răng sữa tương ứng khi chiếc răng sữa này chưa rụng. Hiện tượng này còn được gọi là răng mọc lẫy hoặc hàm cá mập, dễ nhận thấy ở nhóm răng cửa, đặc biệt là răng cửa hàm dưới. Khi quan sát, phụ huynh có thể thấy một hoặc vài răng mới nhú lên thành hàng phía sau răng sữa. Điều này nghĩa là răng sữa và răng vĩnh viễn thay thế đang cùng hiện diện tại một vị trí.

Độ tuổi thường gặp răng hai hàng: Răng hai hàng phổ biến ở trẻ trong giai đoạn thay răng, từ 6 – 12 tuổi.

Phân biệt răng hai hàng và hiện tượng răng sinh đôi

Dù tên gọi dễ nhầm lẫn nhưng răng mọc hai hàng và răng sinh đôi (Tooth Gemination) là hai hiện tượng khác nhau. Bảng thông tin sau đây sẽ giúp khách hàng hiểu và phân biệt hai tình trạng này:

2. Nguyên nhân khiến trẻ bị mọc răng hai hàng

Tình trạng mọc răng hai hàng thường liên quan đến quá trình tiêu chân răng sữa, hướng mọc của răng mới và khoảng trống trên cung hàm. Ngoài ra một số yếu tố về thói quen, dinh dưỡng cũng có thể tác động làm xuất hiện tình trạng này. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân chính khiến trẻ bị mọc răng hai hàng, cha mẹ nên chú ý:

2.1. Răng sữa chậm rụng hoặc không lung lay đúng thời điểm

Trong quá trình thay răng, nếu răng vĩnh viễn mọc lệch về phía trong, chân răng sữa có thể không tiêu hết hoặc tiêu không đều. Khi đó, răng sữa vẫn còn chắc trong khi răng vĩnh viễn đã xuyên qua nướu, tạo thành hai hàng răng.

2.2. Chế độ ăn uống và thói quen chăm sóc quá tỉ mỉ của phụ huynh

Chế độ ăn và một số thói quen chăm sóc quá tỉ mỉ của phụ huynh sau đây cũng có thể là yếu tố tác động đến việc xuất hiện răng hai hàng:

• Thức ăn chế biến quá mềm, xay nhuyễn, ép nước hoặc cắt quá nhỏ khiến trẻ ít phải dùng lực cắn nhai.
• Gốc răng sữa vì thế ít nhận được lực kích thích cơ học từ việc cắn nhai thực phẩm thô, từ đó có thể tác động đến việc chân răng không tiêu và khó tự rụng.

Lưu ý: Tiêu chân răng sữa là quá trình sinh học trong giai đoạn thay răng, vì thế cũng không hoàn toàn phụ thuộc vào lực nhai.

2.3. Thiếu khoảng trống trên cung hàm

Răng vĩnh viễn thường có kích thước lớn hơn răng sữa, nhất là nhóm răng cửa. Nếu cung hàm hẹp hoặc khoảng trống không đủ, răng vĩnh viễn có thể mọc chen chúc, xoay lệch hay nằm phía trong so với các răng còn lại.

2.4. Bổ sung dư thừa dinh dưỡng

Dinh dưỡng và tốc độ phát triển cơ thể có thể liên quan đến thời điểm mọc răng. Một số nghiên cứu ghi nhận trẻ thừa cân, béo phì có xu hướng mọc răng vĩnh viễn sớm hơn. Tuy nhiên, để xác định chính xác nguyên nhân, cần dựa vào tình trạng thay răng thực tế của từng trẻ.

2.5. Yếu tố di truyền và thói quen xấu thời thơ ấu

Đặc điểm kích thước răng và cấu trúc hàm có thể chịu ảnh hưởng từ di truyền của bố mẹ. Khi kích thước răng không tương xứng với cung hàm, trẻ dễ gặp tình trạng thiếu chỗ và răng mọc lệch.

Ngoài ra, một số thói quen xấu như mút tay, ngậm ti giả kéo dài hoặc tư thế lưỡi bất thường có thể ảnh hưởng đến vị trí răng và khớp cắn. Thở bằng miệng kéo dài cũng có thể liên quan đến thay đổi phát triển vùng hàm mặt.

3. Biểu hiện và dấu hiệu nhận biết răng hai hàng

Trong giai đoạn thay răng, phụ huynh có thể phát hiện răng mọc hai hàng khi quan sát miệng trẻ lúc đánh răng hoặc ăn uống. Dấu hiệu rõ nhất là răng mới đã nhú lên phía sau trong khi răng sữa phía trước vẫn còn. Dưới đây là một số biểu hiện và dấu hiệu nhận biết răng hai hàng:

• Xuất hiện hai hàng răng trên cung hàm: Răng vĩnh viễn nhú lên phía trong hoặc sau răng sữa tạo thành hai hàng trước và sau. Tình trạng này phổ biến ở nhóm răng cửa hàm dưới và răng cửa hàm trên.
• Răng mọc chen chúc, xô lệch không thẳng hàng: Ở những trẻ thiếu khoảng trống trên cung hàm, răng vĩnh viễn có thể mọc lệch vào trong, xoay nhẹ hoặc chồng chéo với răng bên cạnh. Khi nhìn từ trên xuống, cha mẹ sẽ thấy các răng không nằm trên một đường cung đều đặn, một số vị trí chen sát nhau.
• Vướng khi ăn nhai, dễ mắc thức ăn và khó vệ sinh: Hai hàng răng nằm sát nhau có thể khiến trẻ cảm thấy vướng lưỡi hoặc bất tiện khi cắn thức ăn. Khoảng nhỏ giữa răng sữa và răng vĩnh viễn cũng dễ giữ lại vụn thức ăn, bàn chải khó tiếp cận để làm sạch. Một số trẻ xuất hiện triệu chứng đi kèm như nướu hơi căng hoặc khó chịu tại vị trí răng đang nhú.

4. Tác hại của răng hai hàng nếu không xử lý kịp thời

Răng mọc hai hàng trong một số trường hợp có thể cải thiện sau khi răng sữa rụng và răng vĩnh viễn dần dịch chuyển về vị trí phù hợp. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, kèm theo thiếu khoảng trống hoặc răng lệch nhiều, trẻ có thể gặp những vấn đề dưới đây:

• Gây sai lệch khớp cắn và răng xô lệch lâu dài: Khi cung hàm không đủ chỗ, răng vĩnh viễn có thể tiếp tục nằm lệch phía trong, xoay hoặc chen chúc với các răng bên cạnh. Nếu các răng không tiếp xúc đúng khi hai hàm khép lại, trẻ có thể gặp khó khăn khi cắn thức ăn và cần được đánh giá chỉnh nha.
• Gây mất thẩm mỹ nụ cười, thiếu tự tin: Hai hàng răng cùng xuất hiện, đặc biệt ở vùng răng cửa, khiến nụ cười thiếu đều đặn. Nếu răng khấp khểnh kéo dài, một số trẻ có thể ngại cười, che miệng khi nói chuyện hoặc thiếu tự tin khi giao tiếp.
• Tăng nguy cơ bệnh lý răng miệng: Khoảng hẹp giữa hai hàng răng dễ giữ lại thức ăn và mảng bám nhưng lại khó đưa bàn chải vào làm sạch. Các vị trí răng chen chúc cũng khiến việc vệ sinh kẽ răng trở nên bất tiện hơn. Nếu mảng bám tồn đọng lâu ngày, nguy cơ sâu răng và viêm nướu sẽ tăng lên, đồng thời xuất hiện nướu sưng đỏ, chảy máu khi chải răng hoặc hơi thở có mùi.
• Có thể ảnh hưởng đến chức năng nhai và phát âm: Răng mọc lệch hoặc khớp cắn sai lệch có thể khiến trẻ gặp khó khăn khi cắn thức ăn, vướng hoặc nhai không thoải mái, thậm chí ảnh hưởng đến việc phát âm một số âm. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí và số lượng răng bị lệch.

5. Phương pháp chẩn đoán và hướng xử lý răng hai hàng

Hướng xử lý răng hai hàng sẽ phụ thuộc vào độ lung lay của răng sữa, vị trí răng vĩnh viễn và khoảng trống trên cung hàm. Dưới đây là một số phương pháp chẩn đoán và hướng xử lý thường được áp dụng:

5.1. Thăm khám chuyên khoa

Bác sĩ sẽ thăm khám tổng quát răng miệng để:

• Kiểm tra răng sữa đã lung lay hay chưa
• Mức độ mọc lệch của răng vĩnh viễn
• Khoảng trống trên cung hàm
• Cách hai hàm tiếp xúc khi cắn.

Những thông tin này sẽ giúp bác sĩ đánh giá khả năng răng vĩnh viễn mới tự điều chỉnh sau khi răng sữa rụng.

Trong trường hợp cần làm rõ tình trạng chân răng sữa, hướng mọc răng vĩnh viễn hoặc nghi ngờ có răng thừa, bác sĩ có thể chỉ định chụp phim.

5.2. Nhổ răng sữa đúng thời điểm (Can thiệp ban đầu)

Nếu răng sữa đã lung lay và có khả năng sớm rụng, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi thêm. Còn trường hợp răng sữa còn chắc, tồn tại kéo dài hoặc cản trở răng vĩnh viễn, việc nhổ răng sữa có thể được cân nhắc để tạo điều kiện cho răng vĩnh viễn dịch chuyển. Trước khi đưa ra chỉ định nhổ răng sữa, bác sĩ sẽ đánh giá toàn bộ tình trạng thay răng.

Lưu ý: Phụ huynh không nên cố kéo, giật hoặc dùng dụng cụ tự nhổ răng sữa còn chắc tại nhà vì có thể gây đau, chảy máu và tổn thương mô xung quanh.

5.3. Chỉnh nha – Niềng răng sớm (Trường hợp xô lệch nhiều)

Nếu răng vĩnh viễn chen chúc rõ, cung hàm hẹp hoặc có sai khớp cắn, bác sĩ sẽ đánh giá nhu cầu chỉnh nha. Phương pháp và thời điểm niềng răng sẽ phụ thuộc vào sự phát triển răng, xương hàm và mức độ lệch. Theo đó:

• Trong giai đoạn thay răng: Một số trẻ có thể cần khí cụ tháo lắp hoặc khí cụ nong hàm khi có chỉ định phù hợp.
• Khi cần sắp xếp răng và điều chỉnh khớp cắn: Bác sĩ có thể cân nhắc niềng răng mắc cài hoặc khay trong suốt, tùy tình trạng răng và khả năng hợp tác của trẻ.

Cha mẹ cho trẻ khám chỉnh nha sớm sẽ giúp lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp.

5.4. Theo dõi khả năng tự điều chỉnh của răng vĩnh viễn

Sau khi răng sữa rụng hoặc được nhổ theo chỉ định, một số răng vĩnh viễn mọc lệch phía trong có thể dần dịch chuyển ra phía trước, đặc biệt ở nhóm răng cửa hàm dưới. Khả năng này thuận lợi hơn khi cung hàm có đủ khoảng trống và răng không lệch quá nhiều.

Tuy nhiên, nhổ răng sữa không bảo đảm răng vĩnh viễn sẽ tự đều hoàn toàn. Trẻ vẫn cần tái khám theo lịch để bác sĩ theo dõi sự dịch chuyển của răng, đánh giá khoảng trống và cân nhắc chỉnh nha nếu cần.

6. Biện pháp phòng ngừa và lời khuyên cho cha mẹ

Chăm sóc đúng cách và theo dõi sát quá trình thay răng sẽ giúp cha mẹ phát hiện bất thường sớm, hạn chế những ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng. Dưới đây là một số biện pháp và lời khuyên dành cho cha mẹ:

• Rèn luyện thói quen ăn nhai phù hợp với độ tuổi: Cha mẹ nên cho trẻ làm quen với thức ăn có độ mềm, độ dai và kích thước phù hợp với khả năng nhai, thay vì duy trì thức ăn xay nhuyễn khi trẻ đã có thể ăn đa dạng. Rau củ nấu chín, trái cây chín cắt miếng vừa ăn và các món ăn gia đình phù hợp giúp trẻ thực hành kỹ năng cắn, nhai.
• Chăm sóc vệ sinh răng miệng đúng cách: Hướng dẫn trẻ chải răng 2 lần/ngày, kết hợp sử dụng chỉ nha khoa hoặc máy tăm nước để làm sạch kẽ giữa hai hàng răng.
• Loại bỏ các thói quen xấu: Giúp trẻ loại bỏ các thói quen mút tay, đẩy lưỡi, ngậm ti giả hay thở bằng miệng.
• Khám răng định kỳ: Cha mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra răng định kỳ 3 – 6 tháng/lần trong suốt độ tuổi thay răng để kịp thời phát hiện bất thường.

Răng hai hàng là tình trạng thường gặp trong giai đoạn thay răng và không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp ngay. Cha mẹ nên theo dõi quá trình mọc răng, hỗ trợ trẻ vệ sinh đúng cách và đưa trẻ thăm khám để được hướng dẫn phù hợp. Việc kiểm tra đúng lúc giúp xác định khi nào nên chờ răng tự điều chỉnh, khi nào cần xử lý, từ đó tạo điều kiện cho hàm răng của trẻ phát triển khỏe mạnh.

Liên hệ ngay Nha khoa Việt Pháp qua số hotline: 0363.85.85.87 để được hỗ trợ tư vấn miễn phí về dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng và đặt lịch thăm khám bác sĩ nhanh chóng.

Để phản ánh về chất lượng dịch vụ tại phòng khám Nha khoa Việt Pháp, quý khách hàng vui lòng liên hệ qua số tổng đài: 19006478.