Thiếu răng bẩm sinh ở trẻ nguy hiểm không? Mức độ, vị trí, nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

Thiếu răng bẩm sinh là tình trạng mầm răng không hình thành từ trong giai đoạn phôi thai, khiến răng không mọc lên trên cung hàm. Thiếu răng bẩm sinh chủ yếu do di truyền (đột biến gen) hoặc các hội chứng bẩm sinh. Thiếu răng bẩm sinh ở trẻ em có thể gây xô lệch hàm, tiêu xương và giảm chức năng nhai. Sau đây hãy cùng Nha khoa Việt Pháp tìm hiểu về mức độ, vị trí, nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả tình trạng thiếu răng bẩm sinh, với sự tư vấn chuyên môn của bác sĩ Trần Xuân Đăng. 

1. Thiếu răng bẩm sinh là gì? 

Thiếu răng bẩm sinh là tình trạng một hoặc nhiều răng không hình thành ngay từ giai đoạn phát triển mầm răng, khiến răng không mọc lên trên cung hàm dù đã đến độ tuổi thay và mọc răng bình thường.

Thiếu răng bẩm sinh có thể xảy ra ở răng sữa hoặc răng vĩnh viễn. Một người có thể chỉ thiếu một răng, thiếu nhiều răng hoặc trong trường hợp hiếm gặp, không hình thành toàn bộ răng.

Những vị trí thường gặp tình trạng thiếu răng bẩm sinh bao gồm răng cửa bên hàm trên và răng hàm nhỏ, bên cạnh răng khôn. Khi thiếu răng, trên cung hàm có thể xuất hiện khoảng trống, các răng bên cạnh có xu hướng dịch chuyển hoặc mọc lệch, ảnh hưởng đến khớp cắn và sự cân đối của hàm răng.

2. Phân loại mức độ thiếu răng bẩm sinh

Dựa trên số lượng răng bị thiếu (không tính răng khôn), tình trạng thiếu răng bẩm sinh thường được chia thành 3 mức độ chính như sau:

• Hypodontia (Thiếu răng): Là tình trạng thiếu từ 1 – 5 răng vĩnh viễn, không bao gồm răng khôn. Đây là dạng thiếu răng bẩm sinh thường gặp nhất. Nếu chỉ thiếu một hoặc một vài răng, ảnh hưởng có thể không quá rõ rệt nhưng vẫn có nguy cơ tạo khoảng trống, khiến các răng bên cạnh dịch chuyển và làm thay đổi khớp cắn.
• Oligodontia (Thiếu nhiều răng): Tình trạng thiếu từ 6 răng vĩnh viễn trở lên, không tính răng khôn. Trẻ mắc dạng này thường có răng sữa tồn tại lâu hơn, khi răng vĩnh viễn mọc lên, chúng thường nhỏ, tròn và mảnh hơn bình thường.
• Anodontia (Không răng bẩm sinh): Đây là dạng nghiêm trọng và rất hiếm gặp, trong đó toàn bộ mầm răng không hình thành. Nếu không có cả răng sữa và răng vĩnh viễn, tình trạng này còn được gọi là anodontia vera (không răng thực sự). Việc không có răng từ nhỏ có thể ảnh hưởng đến ăn nhai, phát âm, thẩm mỹ và sự phát triển của xương hàm cũng như khuôn mặt.

3. Các vị trí răng dễ bị thiếu bẩm sinh nhất

Thiếu răng bẩm sinh có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trên cung hàm, tuy nhiên tần suất không giống nhau giữa các nhóm răng. Các vị trí thường gặp thiếu răng bẩm sinh gồm:

• Răng khôn (răng số 8): Đây là nhóm răng có tỷ lệ không hình thành mầm tương đối cao. Tuy nhiên, do răng khôn không giữ vai trò quan trọng trong chức năng ăn nhai và thẩm mỹ nên tình trạng thiếu răng khôn thường ít ảnh hưởng và không nhất thiết cần điều trị.
• Răng hàm nhỏ thứ hai (răng số 5): Là một trong những vị trí thường gặp thiếu răng bẩm sinh nếu không tính răng khôn. Khi răng số 5 vĩnh viễn không hình thành, răng sữa tương ứng có thể tồn tại trên cung hàm lâu hơn bình thường do không có răng vĩnh viễn thay thế.
• Răng cửa bên hàm trên (răng số 2): Tình trạng thiếu răng tại vị trí này dễ nhận biết hơn do nằm ở vùng răng trước. Khoảng trống do thiếu răng số 2 ảnh hưởng trực tiếp đến thẩm mỹ nụ cười, làm thay đổi vị trí của các răng kế cận và tương quan khớp cắn.
• Răng cửa hàm dưới: Một số trường hợp có thể thiếu một hoặc nhiều răng cửa hàm dưới. Tùy số lượng và vị trí răng thiếu, tình trạng này có thể làm xuất hiện khoảng trống hoặc ảnh hưởng đến sự sắp xếp của nhóm răng phía trước.

Ở trẻ em Việt Nam và một số nước châu Á, nếu không tính răng khôn, răng cửa bên hàm trên và răng hàm nhỏ thứ hai là những nhóm răng thường được ghi nhận trong các trường hợp thiếu răng bẩm sinh. Tuy nhiên, tỷ lệ và vị trí cụ thể có thể khác nhau. Do đó, khi trẻ đã đến tuổi thay răng nhưng răng vĩnh viễn chậm mọc bất thường hoặc răng sữa vẫn tồn tại lâu, phụ huynh nên đưa trẻ đến nha khoa kiểm tra.

4. Nguyên nhân gây thiếu răng bẩm sinh

Thiếu răng bẩm sinh xảy ra khi quá trình hình thành và phát triển mầm răng bị gián đoạn, khiến một hoặc nhiều răng không được hình thành. Nguyên nhân có thể liên quan đến các yếu tố sau đây:

• Yếu tố di truyền (Nguyên nhân cốt lõi): Thiếu răng bẩm sinh thường mang tính chất di truyền. Một số gen tham gia kiểm soát quá trình hình thành, phát triển và biệt hóa mầm răng khi xảy ra biến đổi có thể làm tăng nguy cơ thiếu răng. Các gen liên quan đến tình trạng này gồm: MSX1, PAX9, AXIN2, EDA. Trong đó, đột biến gen WNT10A (nằm trên nhiễm sắc thể số 2) di truyền theo cơ chế gen lặn trên nhiễm sắc thể thường là tác nhân chủ yếu dẫn đến thiếu răng bẩm sinh.
• Hội chứng toàn thân đi kèm: Thiếu răng có thể là một biểu hiện trong các hội chứng hoặc bất thường phát triển toàn thân như:
  • Loạn sản ngoại bì
  • Hội chứng Down
  • Trẻ bị sứt môi – hở hàm ếch.
• Yếu tố môi trường và các tác động trong thai kỳ/giai đoạn phát triển răng: Một số yếu tố tác động trong thai kỳ, thời thơ ấu hoặc giai đoạn mầm răng đang hình thành có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển răng. Cụ thể:
  • Người mẹ tiếp xúc với hóa chất độc hại, sống trong môi trường ô nhiễm hoặc sử dụng thuốc lá, rượu bia, một số loại thuốc ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi.
  • Chế độ dinh dưỡng không đầy đủ của người mẹ trong thai kỳ hoặc của trẻ ở tuổi ấu thơ có thể ảnh hưởng đến sự hình thành răng và các cấu trúc vùng hàm mặt.
  • Các tổn thương khác như trẻ bị nhiễm trùng, rối loạn nội tiết, chấn thương vùng hàm mặt hoặc phải điều trị hóa trị/xạ trị từ sớm cũng có thể gây rối loạn sự hình thành và phát triển của mầm răng

5. Dấu hiệu nhận biết và quy trình chẩn đoán thiếu răng bẩm sinh ở trẻ

Thiếu răng bẩm sinh ở trẻ không phải lúc nào cũng dễ nhận biết bằng mắt thường, đặc biệt trong giai đoạn răng hỗn hợp khi răng sữa và răng vĩnh viễn cùng tồn tại. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi trẻ đến tuổi thay răng nhưng răng vĩnh viễn vẫn không mọc hoặc khi bác sĩ kiểm tra bằng phương pháp chẩn đoán hình ảnh.

Dấu hiệu nhận biết thiếu răng bẩm sinh ở trẻ

Một số biểu hiện bất thường trong quá trình mọc và thay răng của trẻ sau đây có thể là dấu hiệu giúp nhận biết tình trạng thiếu răng bẩm sinh mà cha mẹ cần chú ý:

• Trẻ chậm mọc răng bất thường so với độ tuổi mọc răng tiêu chuẩn
• Xuất hiện các khoảng trống, thưa lớn, kéo dài bất thường giữa các răng
• Hai bên cung răng mọc không đối xứng (một bên đã mọc răng vĩnh viễn, bên còn lại chậm mọc)
• Răng sữa tồn tại quá lâu trên cung hàm, đến tuổi thay răng nhưng không lung lay và không có răng vĩnh viễn mọc lên thay thế.

Quy trình chẩn đoán chuyên khoa tình trạng thiếu răng bẩm sinh

Để xác định một răng thực sự bị thiếu bẩm sinh, bác sĩ cần kết hợp thăm khám lâm sàng với chẩn đoán hình ảnh. Cụ thể:

Bước 1: Khám lâm sàng và đánh giá quá trình mọc răng

Bác sĩ kiểm tra số lượng răng hiện có, vị trí răng, khoảng trống trên cung hàm, tình trạng răng sữa và sự phát triển khớp cắn. Tuổi của trẻ và trình tự mọc răng cũng được đối chiếu để xác định răng có chậm mọc bất thường hay không. Bác sĩ cũng có thể khai thác tiền sử gia đình bởi thiếu răng bẩm sinh có yếu tố di truyền.

Bước 2: Chụp phim chẩn đoán hình ảnh

Chụp phim là phương tiện quan trọng giúp bác sĩ quan sát các mầm răng nằm bên trong xương hàm. Qua phim chụp, bác sĩ có thể xác định răng vĩnh viễn chưa mọc có mầm răng hay không, đánh giá vị trí, hướng mọc, mức độ phát triển và những bất thường khác nếu có.

Giai đoạn 6 – 12 tuổi (khi trẻ đang trong quá trình thay răng) là thời điểm thuận lợi để đánh giá sự hiện diện và phát triển của phần lớn mầm răng vĩnh viễn. Tuy nhiên, việc có cần chụp phim và thời điểm chụp cụ thể nên do bác sĩ chỉ định dựa trên tình trạng của từng trẻ

6. Tác hại thiếu răng bẩm sinh ở trẻ

Thiếu răng bẩm sinh ở trẻ có thể ảnh hưởng đến ăn nhai, phát âm, thẩm mỹ và sự phát triển của khớp cắn. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào số lượng, vị trí răng bị thiếu và thời gian tình trạng này tồn tại. Dưới đây là những tác hại thường gặp của tình trạng thiếu răng bẩm sinh ở trẻ em:

• Suy giảm chức năng ăn nhai: Thiếu răng (đặc biệt là nhóm răng hàm) sẽ làm giảm hiệu quả nghiền nát thức ăn, dẫn đến việc trẻ phải nhai lệch một bên. Thức ăn không được nghiền kỹ cũng gây áp lực lớn cho dạ dày, hệ tiêu hóa, ảnh hưởng xấu tới khả năng hấp thụ dinh dưỡng và tăng nguy cơ mắc các bệnh dạ dày, đường ruột.
• Ảnh hưởng thẩm mỹ và biến đổi gương mặt: Thiếu răng ở vùng phía trước, đặc biệt là răng cửa bên hàm trên có thể làm nụ cười mất cân đối và khiến trẻ cảm thấy thiếu tự tin khi giao tiếp. Ngoài ram, thiếu chân răng lâu ngày làm giảm kích thích cần thiết cho tái tạo xương, dẫn đến tiêu xương ổ răng. Vùng má bị hóp vào, xuất hiện nhiều nếp nhăn khiến gương mặt người bệnh trông già hơn tuổi.
• Rối loạn phát âm: Thiếu răng cửa bẩm sinh sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến luồng hơi phát âm, khiến trẻ nói ngọng hoặc khó nói rõ một số âm cụ thể như “s”, “x”, “ch”.
• Sai khớp cắn và xô lệch răng: Khoảng trống do thiếu răng có thể làm thay đổi quá trình sắp xếp răng trên cung hàm. Các răng lân cận đổ nghiêng về phía khoảng trống mất răng, răng đối diện trồi dài, gây lệch khớp cắn sâu, làm mất cân đối khớp hàm và tăng nguy cơ tổn thương khớp thái dương hàm.
• Tăng nguy cơ bệnh lý răng miệng: Các răng xô lệch, mọc lệch lạc sẽ tạo khe kẽ nhồi nhét thức ăn, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý răng miệng như sâu răng, viêm nướu, viêm tủy và viêm nha chu.

7. Các phương pháp điều trị hiệu quả thiếu răng bẩm sinh hiện nay

Phương pháp điều trị thiếu răng bẩm sinh hiệu quả sẽ do bác sĩ lựa chọn căn cứ vào độ tuổi, số lượng và vị trí răng thiếu, tình trạng răng sữa, mức độ phát triển xương hàm và khớp cắn, từ đó xây dựng kế hoạch phù hợp.

Dưới đây là các phương pháp thường được bác sĩ cân nhắc áp dụng cho những trường hợp thiếu răng bẩm sinh:

• Theo dõi và bảo tồn răng sữa: Nếu răng sữa tại vị trí thiếu răng vĩnh viễn còn tốt, chắc khỏe và không bị bệnh lý bác sĩ sẽ ưu tiên bảo tồn răng sữa lâu dài để duy trì chức năng ăn nhai và giữ thể tích xương hàm, duy trì  xương ổ răng.
• Chỉnh nha (Niềng răng): Đây là phương pháp quan trọng trong điều trị thiếu răng bẩm sinh, đặc biệt khi tình trạng thiếu răng làm xuất hiện khoảng thưa hoặc ảnh hưởng đến sự sắp xếp của các răng còn lại. Tùy từng trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể lựa chọn kế hoạch điều trị phù hợp:
  • Trường hợp khoảng trống nhỏ (hoặc thiếu răng ít): Thực hiện niềng răng kéo các răng lân cận lại gần nhau để đóng hoàn toàn khoảng thưa, loại bỏ khoảng mất răng mà không cần trồng răng giả.
  • Trường hợp khoảng trống lớn: Phương pháp niềng răng được sử dụng để sắp xếp các răng về đúng vị trí chuẩn, tạo ra khoảng trống có kích thước phù hợp để chuẩn bị cho việc trồng răng giả sau này khi đủ điều kiện.
• Phương pháp bộc lộ răng ngầm: Áp dụng khi trẻ có mầm răng vĩnh viễn  nhưng răng bị kẹt dưới xương, không tự mọc lên được. Bác sĩ sẽ làm thủ thuật tiểu phẫu bộc lộ thân răng và dùng khí cụ chỉnh nha kéo răng ra đúng vị trí trên cung hàm.
• Trồng răng giả phục hình cố định răng bị thiếu: Được áp dụng khi không thể đóng khoảng bằng chỉnh nha hoặc cần thay thế răng thiếu để đảm bảo chức năng ăn nhai và thẩm mỹ. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp cụ thể phụ thuộc nhiều vào độ tuổi và tình trạng răng miệng:
  • Hàm giả tháo lắp: Phương pháp đơn giản, chi phí rẻ, thường dùng tạm thời ở trẻ em chưa đến tuổi trưởng thành, nhằm duy trì khoảng trống ổn định trên cung răng chờ cấy Implant khi đủ điều kiện.
  • Cầu răng sứ: Phục hình cố định tốt nhưng phải mài nhỏ các răng thật kế cận, không ngăn ngừa được tình trạng tiêu xương hàm về lâu dài tại vùng mất răng.
  • Cấy ghép Implant: Giải pháp phục hình cố định tối ưu và bền vững hiện nay giúp khôi phục cả chân răng lẫn thân răng thật. Trụ chất liệu Titanium sẽ được cấy trực tiếp vào xương hàm giúp ngăn chặn tiêu xương hàm, đạt thẩm mỹ và độ bền tối ưu. Lưu ý, việc cấy ghép Implant thường được khuyến cáo thực hiện khi trẻ đủ 18 tuổi trở lên để đảm bảo xương hàm đã phát triển hoàn chỉnh, giảm tỷ lệ thất bại hoặc biến chứng.
• Phác đồ phối hợp chỉnh nha và Implant: Đây là phương pháp mang lại kết quả tối ưu đối với các ca thiếu răng phức tạp. Trẻ được can thiệp chỉnh nha từ sớm ở giai đoạn đang phát triển để làm đều răng và tạo khoảng trống, đeo hàm duy trì có răng tạm để đảm bảo thẩm mỹ, sau đó tiến hành cấy ghép Implant khi đủ tuổi trưởng thành.

Thiếu răng bẩm sinh có thể gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ nụ cười, đồng thời tác động đến khả năng ăn nhai, phát âm, sự phát triển của cung hàm và khớp cắn của trẻ. Nếu không được phát hiện và theo dõi từ sớm, khoảng trống do thiếu răng có thể khiến các răng còn lại dịch chuyển, làm sai lệch khớp cắn và khiến quá trình điều trị sau này trở nên phức tạp hơn.

Vì vậy, khi nhận thấy trẻ chậm mọc răng, răng sữa tồn tại lâu bất thường, xuất hiện khoảng thưa lớn… cha mẹ nên đưa trẻ đến nha khoa để được thăm khám. Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ chủ động xây dựng kế hoạch điều trị theo từng giai đoạn.

Liên hệ ngay Nha khoa Việt Pháp qua số hotline: 0363.85.85.87 để được hỗ trợ tư vấn miễn phí về dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng cho trẻ và đặt lịch thăm khám bác sĩ nhanh chóng.

Để phản ánh về chất lượng dịch vụ tại phòng khám Nha khoa Việt Pháp, quý khách hàng vui lòng liên hệ qua số tổng đài: 19006478.