Khớp cắn hở là gì? Dấu hiệu, tác hại và phương pháp điều trị hiệu quả

Khớp cắn hở là một dạng sai lệch khớp cắn khá phổ biến, răng hàm trên và hàm dưới không thể tiếp xúc hoàn toàn khi ngậm miệng. Tình trạng này ảnh hưởng đến thẩm mỹ khuôn mặt, có thể gây khó khăn khi ăn nhai, phát âm và làm tăng nguy cơ gặp các vấn đề về răng miệng. Vậy khớp cắn hở là gì? Nguyên nhân gây ra khớp cắn hở, dấu hiệu và có thể điều trị bằng những phương pháp nào? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây của Nha khoa Việt Pháp.

1. Khớp cắn hở là gì và phân loại

Khớp cắn hở là một dạng sai lệch khớp cắn, trong đó một số răng ở hàm trên và hàm dưới không thể tiếp xúc với nhau khi hai hàm đóng lại, tạo thành khoảng trống giữa hai cung răng. Khoảng hở này có thể xuất hiện ở vùng răng phía trước hoặc phía sau, tùy từng trường hợp.

Khi bị cắn hở, một nhóm răng không tham gia đầy đủ vào quá trình ăn nhai. Tình trạng này nếu rõ rệt có thể ảnh hưởng đến khả năng cắn thức ăn, phát âm, thẩm mỹ khuôn mặt và sự cân bằng của hệ thống nhai.

Phân loại khớp cắn hở 

Khớp cắn hở thường được phân loại theo các nhóm tiêu chí sau đây:

Phân loại khớp cắn hở theo vị trí

Dựa vào vị trí các răng không tiếp xúc với nhau, khớp cắn hở thường được chia thành 2 loại sau:

• Cắn hở trước (Vùng răng cửa, răng nanh): Khoảng hở xuất hiện ở vùng phía trước của cung hàm, thường liên quan đến nhóm răng cửa và có thể kéo dài đến răng nanh. Khi hai hàm cắn lại, răng cửa trên và dưới không chạm nhau, các răng phía sau có thể vẫn tiếp xúc. Loại này dễ nhận thấy vì khoảng hở thường lộ rõ khi cười hoặc ngậm miệng.
• Cắn hở sau (Vùng răng hàm): Tình trạng không tiếp xúc xảy ra ở vùng răng phía sau, chủ yếu là các răng tiền hàm hoặc răng hàm. Một bên hoặc cả hai bên vùng răng hàm xuất hiện khoảng hở, khiến việc nghiền thức ăn trở nên kém hiệu quả.

Phân loại khớp cắn hở theo nguyên nhân nền tảng

Khớp cắn hở còn có thể được phân loại dựa trên cấu trúc gây nên sai lệch khớp cắn, gồm:

• Cắn hở do răng: Xuất phát chủ yếu từ sự sai lệch về vị trí hoặc hướng mọc của răng. Một số răng mọc lệch, mọc không đủ chiều cao hoặc bị dịch chuyển khiến chúng không thể tiếp xúc đúng với răng đối diện. 
• Cắn hở do xương hàm: Hình thành do sự phát triển bất thường hoặc mất cân đối của xương hàm trên, xương hàm dưới hoặc cả hai. Sai lệch cấu trúc xương khiến tương quan hai hàm không phù hợp, khiến các răng không thể khớp kín với nhau. Những trường hợp cắn hở do xương thường phức tạp hơn và cần được đánh giá kỹ về cấu trúc sọ mặt.

2. Dấu hiệu nhận biết khớp cắn hở

Khớp cắn hở thường có những biểu hiện khá đặc trưng và có thể nhận biết thông qua hình thái răng, tương quan hai hàm hoặc một số bất thường trong ăn nhai, phát âm. Cụ thể như sau:

• Hình thái răng và hàm: Dấu hiệu dễ nhận biết của khớp cắn hở là xuất hiện khoảng trống giữa hai hàm răng khi ngậm miệng. Một số biểu hiện thường gặp gồm: 
  • Có khoảng hở giữa hai hàm răng (thấy rõ ở vùng răng cửa đối với cắn hở trước hoặc xuất hiện ở vùng răng hàm đối với cắn hở sau)
  • Cung răng phía trước có thể bị thu hẹp, tạo thành hình dáng gần giống chữ V.
  • Khuôn mặt có thể bị biến dạng như vẩu, đường nối trán – mũi – cằm bị gấp khúc, không hài hòa.
• Biểu hiện về chức năng: Khớp cắn hở có thể biểu hiện thông qua những ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động ăn nhai và phát âm, cụ thể: 
  • Khó khăn trong việc cắn xé và nhai thức ăn, nhất là khi cắn hở vùng răng trước 
  • Phát âm không rõ lời, nói ngọng hoặc giọng biến đổi (đặc biệt ở trẻ nhỏ).

3. Nguyên nhân gây ra khớp cắn hở

Khớp cắn hở xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau từ thói quen từ nhỏ kéo dài, bất thường về răng và cấu trúc xương hàm. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến:

Thói quen đẩy lưỡi

Đẩy lưỡi là một trong những yếu tố thường liên quan đến tình trạng cắn hở ở vùng răng cửa. Khi nuốt, nói hoặc ở trạng thái nghỉ, lưỡi thường xuyên đặt vào khoảng giữa hai hàm hoặc đẩy về phía trước sẽ tạo áp lực kéo dài lên các răng.

Nếu thói quen này diễn ra trong thời gian dài, lực từ lưỡi có thể cản trở quá trình mọc và dịch chuyển của răng cửa, khiến răng hàm trên và hàm dưới khó tiếp xúc hoàn toàn với nhau.

Mút tay hoặc ngậm núm vú kéo dài

Mút ngón tay, đặc biệt là ngón cái hoặc sử dụng núm vú giả trong thời gian dài có thể tác động đến vị trí của răng và quá trình phát triển của xương hàm.

Khi trẻ thường xuyên mút tay, ngón tay nằm giữa hai cung răng và tạo lực đẩy lên nhóm răng phía trước. Nếu thói quen vẫn tiếp tục khi răng vĩnh viễn bắt đầu mọc, răng cửa trên có thể bị đẩy ra trước, răng cửa dưới thay đổi vị trí, làm tăng nguy cơ xuất hiện khoảng hở khi cắn hai hàm lại

Thở bằng miệng

Khi thường xuyên thở bằng miệng, môi và lưỡi có xu hướng duy trì ở tư thế khác với trạng thái sinh lý thông thường. Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến cân bằng lực giữa môi, má và lưỡi tác động lên cung răng. 

Ở trẻ đang phát triển, tình trạng thở miệng kéo dài, đặc biệt là khi liên quan đến tắc nghẽn đường thở, có thể góp phần làm thay đổi hình thái cung hàm và tương quan hai hàm.

Bất thường phát triển xương hàm

Một số trường hợp khớp cắn hở bắt nguồn từ cấu trúc xương hàm như tình trạng xương hàm và vùng mặt phát triển theo chiều dọc quá mức, khiến phần trước của hai hàm khó khép kín hoàn toàn.

Ngoài ra, sự mất cân đối giữa xương hàm trên và hàm dưới cũng có thể làm thay đổi tương quan khớp cắn. Cắn hở do xương thường có biểu hiện rõ hơn về hình thái khuôn mặt và việc điều trị thường phức tạp hơn.

Răng mọc sai vị trí

Sự bất thường về hướng mọc và vị trí của răng cũng có thể tạo nên khớp cắn hở. Răng cửa có thể mọc nghiêng, lệch khỏi cung răng hoặc không đạt đủ độ trồi để tiếp xúc với răng đối diện.

Khi một hoặc nhiều răng không nằm ở vị trí phù hợp, sự tiếp xúc giữa hai cung răng bị gián đoạn, hình thành khoảng hở khi đóng hàm. Tình trạng này thường là cắn hở do răng và cần đánh giá toàn bộ tương quan cung hàm trước khi điều trị.

Yếu tố di truyền

Những người có người thân trong gia đình sở hữu kiểu phát triển xương hàm theo chiều dọc hoặc một số đặc điểm sọ mặt nhất định có thể có xu hướng xuất hiện sai lệch khớp cắn tương tự. Tuy nhiên, di truyền thường không phải yếu tố duy nhất quyết định tình trạng cắn hở. 

Thói quen răng miệng, chức năng của lưỡi, đường thở và quá trình mọc răng cũng có thể tác động đồng thời đến sự hình thành và mức độ của sai lệch khớp cắn.

4. Tác hại của khớp cắn hở

Khớp cắn hở ảnh hưởng đến thẩm mỹ và nhiều chức năng quan trọng của hệ thống răng – hàm. Nếu tình trạng rõ rệt hoặc kéo dài, khách hàng có thể gặp khó khăn trong ăn nhai, phát âm và duy trì sự cân bằng của khớp cắn. Dưới đây là những tác hại của khớp cắn hở: 

4.1. Ảnh hưởng đến ăn nhai

Khớp cắn hở làm giảm hiệu quả ăn nhai. Cụ thể:

• Cắn hở trước: Răng cửa hàm trên và hàm dưới không tiếp xúc dẫn đến khó khăn khi cắn đứt các loại thức ăn như rau, thịt hoặc trái cây. Khách hàng có thể phải dùng răng bên hoặc răng hàm để hỗ trợ cắn thức ăn, từ đó làm thay đổi thói quen nhai tự nhiên, lực nhai bị phân bố không đều và tập trung nhiều hơn lên những răng còn tiếp xúc.
• Cắn hở sau khiến khả năng nghiền thức ăn cũng bị ảnh hưởng do một số răng hàm không chạm được vào răng đối diện.

4.2. Ảnh hưởng đến phát âm

Khi xuất hiện khoảng hở giữa hai hàm, luồng hơi thoát ra có thể thay đổi, lưỡi cũng dễ đặt sai vị trí khi tạo âm. Vì vậy, một số người bị cắn hở có thể gặp tình trạng như:

• Phát âm không rõ
• Nói ngọng
• Khó phát âm một số âm nhất định. 

Ở trẻ nhỏ, nếu khớp cắn hở xuất hiện trong giai đoạn đang hoàn thiện khả năng ngôn ngữ, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến việc hình thành thói quen phát âm.

4.3. Ảnh hưởng thẩm mỹ

Khớp cắn hở, đặc biệt là cắn hở vùng răng trước sẽ dễ nhận thấy khi cười hoặc giao tiếp. Khoảng trống giữa hai hàm khiến nụ cười thiếu cân đối và làm thay đổi tổng thể thẩm mỹ khuôn mặt.

Ở một số trường hợp, môi có thể khó khép kín tự nhiên khi ở trạng thái nghỉ. Nếu cắn hở đi kèm sai lệch xương hàm hoặc tình trạng răng nhô, sự thay đổi về thẩm mỹ khuôn mặt thường rõ rệt hơn.

4.4. Ảnh hưởng lâu dài đến hệ thống răng – hàm

Khi khớp cắn không cân bằng trong thời gian dài, các răng còn tiếp xúc phải chịu lực nhiều hơn để bù lại cho những răng không tham gia đầy đủ vào quá trình nhai. Điều này có thể làm thay đổi cách lực nhai được truyền qua toàn bộ hệ thống răng – hàm.

Một số trường hợp cắn hở còn có thể đi kèm với các dạng sai lệch khớp cắn khác hoặc bất thường về chức năng hàm. Khách hàng có thể cảm thấy mỏi cơ hàm, khó chịu khi nhai hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường quanh vùng khớp thái dương hàm. 

5. Phương pháp điều trị khớp cắn hở

Điều trị khớp cắn hở cần dựa trên nhiều yếu tố như độ tuổi, mức độ sai lệch, nguyên nhân xuất phát từ răng hay xương hàm. Dưới đây là một số phương pháp thường được áp dụng cho từng giai đoạn cụ thể:

5.1. Giai đoạn sớm (Trẻ em đang phát triển)

Điều trị khớp cắn hở ở giai đoạn sớm, trong độ tuổi trẻ em đang phát triển mục tiêu chính là loại bỏ yếu tố gây sai lệch, định hướng quá trình phát triển của răng và xương hàm. Phương pháp thường gồm: 

• Loại bỏ các thói quen xấu: Nếu khớp cắn hở liên quan đến thói quen mút tay, đẩy lưỡi hoặc đặt lưỡi sai vị trí, cần kiểm soát những thói quen này. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các khí cụ hỗ trợ như: khí cụ chặn lưỡi, khí cụ tháo lắp hoặc máng chuyên dụng hoặc hướng dẫn trẻ thay đổi tư thế lưỡi.
• Nới rộng cung hàm khi cần thiết: Trong trường hợp cắn hở đi kèm tình trạng cung hàm trên hẹp, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng khí cụ nong hoặc nới rộng hàm.

5.2. Giai đoạn trưởng thành (Cấu trúc xương đã ổn định)

Với các trường hợp khớp cắn hở ở người trưởng thành, cấu trúc xương hàm đã ổn định, phương pháp điều trị phụ thuộc nhiều vào việc cắn hở xuất phát từ răng hay từ xương. Các phương pháp thường được lựa chọn gồm: 

• Niềng răng (Chỉnh nha): Phương pháp được ưu tiên với những trường hợp cắn hở do răng. Bác sĩ sẽ sử dụng các khí cụ mắc cài kim loại/sứ hoặc khay niềng trong suốt Invisalign, phối hợp minivis, thun liên hàm để tạo lực dịch chuyển răng về vị trí phù hợp, khớp cắn đạt chuẩn.
• Bọc răng sứ: Phương pháp điều trị nhanh (2 – 3 ngày) giúp khắc phục các trường hợp khớp cắn hở nhẹ do hình thể răng. Tuy nhiên phương pháp này có xâm lấn, mài men răng thật.
• Phẫu thuật cắt chỉnh xương hàm: Áp dụng cho những trường hợp cắn hở do xương hàm hoặc yếu tố bẩm sinh, mức độ sai lệch lớn, ảnh hưởng đến chức năng và thẩm mỹ khuôn mặt. Bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật chỉnh hàm kết hợp niềng răng trước hoặc sau phẫu thuật để hoàn thiện khớp cắn.

6. Phòng ngừa khớp cắn hở

Khớp cắn hở với một số nguyên nhân có thể được hạn chế nếu được phát hiện và điều chỉnh từ sớm. Đặc biệt ở trẻ em, kiểm soát các thói quen bất lợi và theo dõi quá trình phát triển răng – hàm có thể giảm nguy cơ hình thành sai lệch khớp cắn. 

Dưới đây là một số biện pháp phòng ngừa khớp cắn hở khách hàng nên biết:

• Loại bỏ sớm thói quen mút tay, ngậm núm vú kéo dài ở trẻ.
• Kiểm soát thói quen đẩy lưỡi, hướng dẫn trẻ đặt lưỡi đúng vị trí khi nuốt và nghỉ.
• Hạn chế thở miệng kéo dài, nên kiểm tra nguyên nhân nếu trẻ thường xuyên há miệng khi ngủ hoặc sinh hoạt.
• Theo dõi quá trình mọc răng và phát triển xương hàm từ sớm, đặc biệt trong giai đoạn thay răng để xử lý sớm nếu phát hiện sai lệch bất thường.
• Khám chỉnh nha định kỳ cho trẻ, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu sai khớp cắn và can thiệp khi cần và đúng thời điểm
• Xử lý sớm tình trạng mất răng hoặc răng mọc lệch, tránh để các răng dịch chuyển làm thay đổi khớp cắn.
• Duy trì thói quen tái khám nha khoa định kỳ, nhất là khi đã có dấu hiệu cắn hở nhẹ

Khớp cắn hở là một dạng sai lệch khớp cắn có thể ảnh hưởng đồng thời đến khả năng ăn nhai, phát âm, thẩm mỹ và sự cân bằng của hệ thống răng – hàm. Tình trạng này có thể xuất phát từ thói quen kéo dài, răng mọc sai vị trí hoặc bất thường trong quá trình phát triển xương hàm.

Khi nhận thấy hai hàm không thể cắn khít hoặc xuất hiện khoảng hở bất thường, khách hàng nên thăm khám nha khoa sớm để xác định chính xác nguyên nhân và mức độ sai lệch. Can thiệp đúng thời điểm giúp cải thiện khớp cắn, góp phần duy trì chức năng ăn nhai và thẩm mỹ khuôn mặt ổn định lâu dài.

Liên hệ ngay Nha khoa Việt Pháp qua số hotline: 0363.85.85.87 để được hỗ trợ tư vấn miễn phí về dịch vụ niềng răng và đặt lịch thăm khám bác sĩ nhanh chóng.

Để phản ánh về chất lượng dịch vụ tại phòng khám Nha khoa Việt Pháp, quý khách hàng vui lòng liên hệ qua số tổng đài: 19006478.