Khí cụ Headgear sử dụng khi nào? Thời gian, quy trình và lưu ý quan trọng cần biết

Khí cụ Headgear là khí cụ chỉnh nha mặt ngoài, được sử dụng cho các trẻ gặp tình trạng khớp cắn hạng II (hô xương hàm), nhằm kiểm soát hướng phát triển của xương hàm trong giai đoạn trẻ còn trong độ tuổi tăng trưởng. Bài viết sau đây sẽ giúp khách hàng nắm rõ về các loại khí cụ Headgear, quy trình sử dụng và những lưu ý quan trọng trong quá trình đeo Headgear. Bài viết có sự tư vấn chuyên môn của bác sĩ Nguyễn Thị Quỳnh – bác sĩ chỉnh nha tại Nha khoa Việt Pháp.

1. Khí cụ Headgear là gì?

Headgear là một loại khí cụ chỉnh nha ngoài mặt, được chỉ định sử dụng nhằm kiểm soát và điều chỉnh hướng phát triển của xương hàm, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn tăng trưởng (thời điểm xương vẫn còn phát triển).

Khí cụ này sẽ tạo ra lực kéo từ bên ngoài cơ thể, tác động lên răng hàm lớn hoặc xương hàm theo hướng đã được bác sĩ tính toán. Từ đó giúp kiểm soát sự phát triển quá mức của xương hàm trên hoặc hỗ trợ định hướng phát triển của xương hàm, tạo thêm khoảng trống để các răng mọc đúng vị trí, đồng thời hỗ trợ điều chỉnh khớp cắn và giảm mức độ sai lệch của xương hàm.

Cấu tạo của khí cụ Headgear

Khí cụ Headgear có cấu tạo gồm 3 bộ phận chính là: 

• Cung mặt bằng kim loại (Facebow): Được làm từ thép không gỉ, gồm hai phần:
  • Cung trong được đưa vào trong miệng và gắn vào ống cài trên răng hàm lớn
  • Cung ngoài nằm phía trước miệng, nối với dây hoặc đai kéo bên ngoài
• Module kéo an toàn: Bộ phận kết nối cung mặt với phần tựa bên ngoài đầu hoặc cổ. Bộ phận này được thiết kế với cơ chế an toàn để tạo lực kéo ổn định, giúp giảm nguy cơ chấn thương trong quá trình sử dụng.
• Đệm cổ hoặc chụp đầu: Phần tựa được đặt quanh cổ hoặc ôm phía sau đầu đóng vai trò là điểm neo để tạo lực kéo, giúp truyền lực từ bên ngoài vào cung mặt một cách ổn định. Tùy theo loại Headgear và mục tiêu điều trị, bác sĩ có thể lựa chọn: 
  • Đệm cổ: Thường tạo lực kéo từ phía cổ.
  • Chụp đầu: Tạo lực kéo từ phía trên đầu.
  • Kết hợp cả đầu và cổ: Áp dụng trong những trường hợp cần kiểm soát lực theo nhiều hướng.

2. Công dụng và nguyên lý hoạt động khí cụ Headgear

Khí cụ Headgear là một trong những phương pháp chỉnh nha giúp kiểm soát sự phát triển của xương hàm ở trẻ đang trong giai đoạn tăng trưởng. Headgear tác động lên cả răng và xương, giúp cải thiện khớp cắn, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chỉnh nha và mang lại sự cân đối cho khuôn mặt.

Nguyên lý hoạt động của khí cụ Headgear

Khí cụ Headgear hoạt động dựa trên nguyên lý tạo lực kéo từ bên ngoài, tác động lên răng hàm lớn và xương hàm theo hướng đã được bác sĩ tính toán từ trước.

Đối với những trường hợp xương hàm trên phát triển quá mức, khí cụ sẽ tạo lực kéo ngược với hướng phát triển tự nhiên của hàm trên, từ đó làm chậm hoặc kiểm soát sự phát triển của xương hàm. Đồng thời, lực kéo này cũng giúp định hướng sự phát triển của xương hàm theo hướng hài hòa hơn với toàn bộ khuôn mặt.

Hiệu quả khi sử dụng khí cụ Headgear sẽ phụ thuộc nhiều vào thời điểm điều trị, vì khí cụ chỉ phát huy tối đa tác dụng khi trẻ vẫn còn trong giai đoạn tăng trưởng xương.

Các tác dụng chính của khí cụ Headgear 

• Hạn chế sự phát triển quá mức của xương hàm trên ra phía trước, đặc biệt ở những trẻ có tình trạng hàm trên nhô hoặc phát triển quá mức.
• Kích thích xương hàm dưới phát triển ra trước, cải thiện tình trạng hàm dưới lùi sâu hoặc khớp cắn loại II do tương quan hai hàm.
• Tạo khoảng trống cho răng vĩnh viễn mọc đúng vị trí, giảm thiểu tình trạng răng mọc lệch, mọc chen chúc…
• Hỗ trợ di xa và xoay răng hàm: Khí cụ Headgear hỗ trợ di chuyển các răng hàm lớn về phía sau và kiểm soát neo chặn trong quá trình niềng răng theo chỉ định của bác sĩ. 
• Cải thiện thẩm mỹ khuôn mặt: Sử dụng khí cụ Headgear giúp giảm độ nhô của môi, cải thiện góc nghiêng và sự cân đối của khuôn mặt. Từ đó mang lại diện mạo cân đối và thẩm mỹ hơn sau điều trị.

3. Đối tượng và “Giai đoạn vàng” sử dụng khí cụ Headgear

Hiệu quả khi điều trị bằng khí cụ Headgear phụ thuộc rất lớn vào độ tuổi của người sử dụng. Nếu được can thiệp đúng thời điểm, Headgear có thể giúp định hướng sự phát triển của xương hàm, cải thiện khớp cắn và giảm mức độ phức tạp của quá trình chỉnh nha sau này.

Giai đoạn vàng để sử dụng khí cụ Headgear

• Độ tuổi lý tưởng: Từ 6 đến 12 tuổi (giai đoạn thay răng và xương hàm đang phát triển mạnh), giúp bác sĩ định hướng sự phát triển của xương hàm theo hướng mong muốn, từ đó cải thiện tình trạng sai khớp cắn ngay từ sớm.
• Hiệu quả theo lứa tuổi: Sau 15 tuổi, khi xương hàm đã hoàn thiện, hiệu quả của Headgear sẽ giảm dần hoặc không còn tác dụng rõ rệt trong việc kiểm soát hay định hướng sự phát triển của xương hàm như ở trẻ nhỏ.

Những trường hợp thường được chỉ định sử dụng Headgear

• Hô xương hàm trên (khớp cắn hạng II) do xương hàm phát triển quá mức, khiến răng cửa trên và môi trên nhô ra trước.
• Hàm trên phát triển quá mức so với hàm dưới.
• Cần tăng cường neo chặn hoặc di xa răng hàm lớn trong quá trình chỉnh nha

4. Các loại khí cụ Headgear phổ biến

Tùy theo tình trạng sai khớp cắn, hướng phát triển của xương hàm và mục tiêu điều trị, bác sĩ chỉnh nha sẽ lựa chọn loại Headgear phù hợp cho từng người, từ đó tối ưu hiệu quả điều trị. Hiện nay phổ biến có các loại khí cụ Headgear dưới đây: 

4.1. Headgear kéo cổ – Cervical Pull

Đây là loại khí cụ được sử dụng phổ biến trong chỉnh nha tăng trưởng. Headgear kéo cổ có dây đeo tựa quanh vùng sau cổ, tạo lực kéo từ phía sau và phía dưới lên cung mặt. 

Công dụng của Headgear kéo cổ là: 

• Đưa răng hàm lớn hàm trên ra phía sau
• Kiểm soát xương hàm trên phát triển ra trước trong những trường hợp phù hợp.
• Tạo khoảng trống để sắp xếp các răng trên cung hàm

Loại khí cụ này thường được chỉ định cho một số trường hợp sai khớp cắn hạng II, đặc biệt khi cần di xa răng hàm trên hoặc kiểm soát sự phát triển của hàm trên ở trẻ đang tăng trưởng.

4.2. Headgear kéo cao – High Pull

Loại khí cụ Headgear kéo cao sử dụng mũ đội đầu hoặc dây đeo phía trên đầu làm điểm tựa, tạo lực kéo theo hướng chếch lên trên và ra sau.

Công dụng: 

• Kiểm soát sự trồi lên (mọc cao) của răng hàm trên
• Hạn chế sự phát triển theo chiều dọc của vùng hàm trên
• Kiểm soát chiều cao tầng mặt ở những người có khuôn mặt dài hoặc xu hướng cắn hở.

Loại khí cụ Headgear kéo cao thường được chỉ định sử dụng cho những trường hợp mà mục tiêu điều trị là kiểm soát chiều đứng của khớp cắn.

4.3. Headgear phối hợp – Combination Pull

Là loại khí cụ kết hợp giữa dây kéo cổ và mũ đội đầu, nhằm phân bổ lực chỉnh nha theo nhiều hướng cùng lúc. Khí cụ này giúp:

• Kiểm soát sự phát triển theo chiều trước – sau và chiều đứng của hàm trên
• Điều chỉnh vị trí răng hàm theo kế hoạch điều trị
• Tăng tính ổn định của lực kéo trong quá trình chỉnh nha.

Khi lựa chọn Headgear phối hợp, bác sĩ thường dựa trên kiểu mặt, hướng phát triển của xương hàm và đặc điểm sai khớp cắn của từng người để đạt hiệu quả điều trị tối ưu.

4.4. Headgear kéo ngược – Reverse Pull Headgear

Khí cụ Headgear kéo ngược còn gọi là Facemask hoặc Protraction Headgear. Loại khí cụ này gồm điểm tựa ở vùng trán và cằm, kết hợp với dây thun chỉnh nha để tạo lực kéo xương hàm trên và cung răng hàm trên ra phía trước.

Bác sĩ thường chỉ định sử dụng khí cụ Headgear kéo ngược cho trẻ có:

• Hàm trên kém phát triển (thiểu sản xương hàm trên)
• Khớp cắn ngược vùng răng trước (cắn ngược do xương)
• Sai khớp cắn hạng III liên quan đến sự thiếu phát triển của hàm trên

Sử dụng Facemask trong giai đoạn trẻ còn tăng trưởng sẽ giúp kích thích sự phát triển của xương hàm trên, cải thiện tương quan giữa hai hàm. Trong một số trường hợp có thể giúp giảm việc phải phẫu thuật chỉnh hàm khi trưởng thành.

Lưu ý: Bác sĩ chuyên môn sẽ là người chỉ định sử dụng loại khí cụ Headgear phù hợp, sau khi thăm khám lâm sàng và đánh giá quá trình tăng trưởng của xương hàm.

5. Thời gian và cách sử dụng khí cụ Headgear

Khí cụ Headgear chỉ phát huy hiệu quả khi khách hàng tuân thủ thời gian đeo và hướng dẫn sử dụng của bác sĩ chuyên môn.

• Thời gian đeo khí cụ Headgear mỗi ngày: Thường từ 10 – 12 tiếng để lực chỉnh nha liên tục và ổn định. Một số trường hợp bác sĩ có thể yêu cầu đeo 12 – 14 tiếng. Khí cụ Headgear thường được khuyến khích đeo vào buổi tối và khi đi ngủ để không ảnh hưởng đến sinh hoạt ban ngày. 
• Tổng thời gian điều trị: Thời gian sử dụng khí cụ Headgear có thể kéo dài từ 12 – 18 tháng, tùy vào mức độ sai lệch của khớp cắn, xương hàm; sự hợp tác của trẻ, mức độ tuân thủ thời gian đeo theo chỉ định của bác sĩ.
• Cách sử dụng khí cụ Headgear đúng cách: Khi sử dụng khí cụ Headgear, khách hàng cần chú ý:
  • Đeo đúng thời gian theo chỉ định
  • Đeo và tháo khí cụ theo hướng dẫn của bác sĩ
  • Không đeo khí cụ khi tham gia các hoạt động thể thao
  • Tái khám đúng lịch hẹn của bác sĩ để được kiểm tra sự dịch chuyển của răng, sự phát triển của xương hàm và điều chỉnh lực nếu cần thiết

6. Quy trình sử dụng Headgear trong chỉnh nha

Để đảm bảo việc sử dụng khí cụ Headgear mang lại hiệu quả tối ưu và an toàn, trong quá trình chỉnh nha, khách hàng sẽ trải qua một quy trình điều trị bài bản từ thăm khám, lập kế hoạch đến theo dõi trong suốt quá trình sử dụng.

6.1. Bước 1: Thăm khám và thu thập dữ liệu

Bác sĩ chỉnh nha sẽ tiến hành thăm khám toàn diện để kiểm tra răng, khớp cắn và khuôn mặt, từ đó đưa ra những đánh giá chính xác về tình trạng. Các nội dung thăm khám sẽ bao gồm:

• Kiểm tra tình trạng răng, khớp cắn, hình thái khuôn mặt
• Khách hàng được chỉ định chụp ảnh trong miệng và ngoài mặt
• Lấy dấu răng hoặc quét răng kỹ thuật số để tại mẫu hàm
• Chụp phim toàn cảnh và phim sọ nghiêng khi cần thiết

Tất cả những dữ liệu thu được sẽ là căn cứ quan trọng để bác sĩ lên kế hoạch điều trị phù hợp với từng trường hợp.

6.2. Bước 2: Phân tích tình trạng răng và xương hàm

Bác sĩ tiến hành phân tích chuyên sâu để xác định nguyên nhân sai khớp cắn và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Tại bước này, bác sĩ cũng sẽ đánh giá hướng tăng trưởng của xương hàm, xác định mục tiêu điều trị, sau đó lựa chọn khí cụ Headgear phù hợp, đồng thời tính toán hướng, cường độ lực kéo theo từng trường hợp.

6.3. Bước 3: Lắp và điều chỉnh khí cụ

Bác sĩ lắp và điều chỉnh các bộ phận của khí cụ. Quy trình này bao gồm:

• Gắn các bộ phận kết nối trong miệng.
• Lắp cung mặt và kết nối với dây kéo hoặc dây đeo mặt ngoài 
• Điều chỉnh dây đeo, dây thun hoặc lực kéo theo đúng chỉ định
• Kiểm tra độ ổn định của khí cụ và cơ chế an toàn khi sử dụng tại nhà

6.4. Bước 4: Hướng dẫn sử dụng tại nhà

Headgear là khí cụ tháo lắp linh hoạt, khách hàng có thể tháo lắp và sử dụng tại nhà. Tại bước này, bác sĩ sẽ hướng dẫn cách sử dụng gồm:

• Cách đeo và tháo khí cụ Headgear đúng thứ tự để đảm bảo an toàn
• Thời gian cần đeo khí cụ mỗi ngày
• Cách vệ sinh và bảo quản khí cụ để hạn chế vi khuẩn và kéo dài tuổi thọ khí cụ
• Cách xử lý khi khí cụ bị lỏng, gãy hoặc gây đau cũng như những trường hợp cần liên hệ bác sĩ

6.5. Bước 5: Tái khám định kỳ

Trong suốt quá trình điều trị bằng khí cụ Headgear, khách hàng cần tái khám theo đúng lịch hẹn của bác sĩ để được:

• Kiểm tra sự dịch chuyển của răng và xương hàm.
• Đánh giá hiệu quả lực kéo và điều chỉnh nếu cần
• Đánh giá mức độ tuân thủ và tiến triển điều trị, từ đó bác sĩ đưa ra những hướng dẫn phù hợp cho giai đoạn tiếp theo

7. Lưu ý quan trọng và bảo quản khí cụ Headgear

Khí cụ Headgear có tác động trực tiếp đến quá trình điều chỉnh răng và định hướng sự phát triển của xương hàm. Vì thế trong quá trình sử dụng, khách hàng cần lưu ý những điều sau:

• Sự hợp tác quyết định đến hiệu quả điều trị: Hiệu quả điều trị khi sử dụng khí cụ Headgear phụ thuộc hoàn toàn vào việc trẻ có đeo đủ số giờ quy định mỗi ngày hay không. Do đó, cha mẹ nên theo dõi và nhắc nhở trẻ đeo Headgear đúng thời gian mỗi ngày theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Tư thế ngủ: Khi sử dụng khí cụ Headgear nên hạn chế nằm nghiêng để tránh làm biến dạng hoặc gây hỏng khí cụ, từ đó làm giảm hiệu quả của lực chỉnh nha.
• Chế độ ăn uống: Khi sử dụng khí cụ Headgear, khách hàng nên tránh thực phẩm quá cứng, dẻo hoặc giòn vì có thể làm lỏng các bộ phận kết nối trên răng hàm, ảnh hưởng đến độ ổn định của khí cụ và kế hoạch điều trị.
• Vệ sinh răng miệng: Trong suốt quá trình sử dụng Headgear, nên chải răng kỹ lưỡng, làm sạch kẽ răng, vệ sinh khí cụ theo hướng dẫn của bác sĩ để ngăn ngừa các bệnh lý răng miệng trong quá trình điều trị.
• Đảm bảo an toàn khi sử dụng: Không đeo khí cụ khi tham gia các hoạt động thể thao mạnh, vận động chạy nhảy hoặc võ thuật để tránh chấn thương vùng mặt và miệng cũng như tránh làm tuột khí cụ.
• Tuân thủ lịch tái khám: Khách hàng cần tuân thủ lịch hẹn tái khám định kỳ của bác  sĩ, chú ý luôn mang theo Headgear để bác sĩ kiểm tra, đánh giá lực kéo và có sự điều chỉnh nếu cần thiết. Điều này giúp đảm bảo hiệu quả điều trị, góp phần rút ngắn thời gian chỉnh nha.

Khí cụ Headgear là khí cụ chỉnh nha tăng trưởng, được sử dụng để định hướng sự phát triển của xương hàm, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chỉnh nha sau này. Khí cụ này thường được sử dụng cho trẻ em trong giai đoạn tăng trưởng, gặp vấn đề về khớp cắn hạng II (hô xương hàm).

Bác sĩ chỉnh nha sẽ là người quyết định loại khí cụ Headgear phù hợp sau khi thăm khám và đánh giá tình trạng răng, xương hàm và hình thái khuôn mặt. Vì thế khách hàng nên ưu tiên thăm khám tiền chỉnh nha cho trẻ tại các cơ sở nha khoa uy tín, có đội ngũ bác sĩ chuyên môn giỏi, giàu kinh nghiệm để được thăm khám và xây dựng phác đồ điều trị đúng nguyên nhân, tình trạng.

Liên hệ ngay Nha khoa Việt Pháp qua số hotline: 0363.85.85.87 để được hỗ trợ tư vấn miễn phí về dịch vụ tiền chỉnh nha, niềng răng và đặt lịch thăm khám bác sĩ chuyên môn.

Để phản ánh về chất lượng dịch vụ tại phòng khám Nha khoa Việt Pháp, quý khách hàng vui lòng liên hệ qua số tổng đài: 19006478.